Τα 16 δισ. ευρώ των σούπερ μάρκετ, η συγκέντρωση του 71% σε έξι αλυσίδες και το ερώτημα για την επιβίωση των περιπτέρων. Μήπως ήρθε η ώρα για αποκλειστική διάθεση καπνικών από ειδικά αδειοδοτημένα σημεία;
1 Νοεμβρίου 2026
Η ελληνική αγορά λιανικού εμπορίου μεγαλώνει.
Οι μεγάλοι επιχειρηματικοί όμιλοι επενδύουν, επεκτείνουν τα δίκτυά τους, εξαγοράζουν επιχειρήσεις και αναζητούν νέες πηγές κερδοφορίας.
Την ίδια ώρα, ένα παραδοσιακό κομμάτι του ελληνικού εμπορίου συρρικνώνεται.
Το περίπτερο.
Μια επιχείρηση που για δεκαετίες αποτελούσε αναπόσπαστο σημείο της ελληνικής γειτονιάς.
Τα τελευταία στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ και της EY-Parthenon αποτυπώνουν μια αγορά που μεγαλώνει, αλλά δεν φαίνεται να αναπτύσσονται όλοι οι συμμετέχοντες με τον ίδιο ρυθμό.
Και εδώ γεννιέται ένα μεγάλο ερώτημα:
Εάν το ελληνικό λιανεμπόριο ευημερεί, γιατί το παραδοσιακό περίπτερο εξακολουθεί να συρρικνώνεται;
Μήπως η απάντηση δεν βρίσκεται μόνο στον εκσυγχρονισμό και στη μείωση των εξόδων, αλλά και στην ανάγκη επανεξέτασης του θεσμικού πλαισίου μέσα στο οποίο λειτουργούν τα περίπτερα;
1. Έξι αλυσίδες συγκεντρώνουν το 71% της οργανωμένης αγοράς
Σύμφωνα με τη μελέτη της EY-Parthenon που δημοσιεύθηκε στις 29 Οκτωβρίου 2026, η οργανωμένη αγορά σούπερ μάρκετ αυξήθηκε από περίπου 12 δισ. ευρώ το 2020 σε 16 δισ. ευρώ το 2025.
Πρόκειται για ονομαστική αύξηση περίπου 33%.
Το σημαντικότερο, όμως, είναι η συγκέντρωση της αγοράς.
Οι έξι μεγαλύτερες αλυσίδες συγκεντρώνουν πλέον το 71% της οργανωμένης αγοράς σούπερ μάρκετ.
Το ποσοστό δεν αφορά το σύνολο του λιανεμπορίου, αλλά αποτυπώνει την οικονομική ισχύ που συγκεντρώνεται στην οργανωμένη αγορά τροφίμων.
Οι μεγάλες επιχειρήσεις διαθέτουν οργανωμένα δίκτυα προμηθειών, κέντρα διανομής, πληροφοριακά συστήματα και τη δυνατότητα να πραγματοποιούν σημαντικές επενδύσεις.
Η μελέτη επισημαίνει, βεβαίως, ότι μέρος της ανάπτυξης προήλθε από ανατιμήσεις και ότι ακόμη και οι μεγάλες αλυσίδες αντιμετωπίζουν πιέσεις κερδοφορίας.
Ωστόσο, διαθέτουν περισσότερες δυνατότητες προσαρμογής.
Πόσες από αυτές τις δυνατότητες διαθέτει ένας ανεξάρτητος περιπτερούχος;
2. Η ΕΛΣΤΑΤ καταγράφει διαφορετικούς ρυθμούς ανάπτυξης
Στις 30 Οκτωβρίου, η ΕΛΣΤΑΤ ανακοίνωσε ότι τον Αύγουστο του 2026 ο γενικός δείκτης κύκλου εργασιών του λιανικού εμπορίου αυξήθηκε κατά 8,2% σε σχέση με τον αντίστοιχο μήνα του 2025.
Ο γενικός δείκτης όγκου πωλήσεων αυξήθηκε κατά 6,1%.
Όμως οι επιμέρους κατηγορίες καταστημάτων δεν παρουσίασαν ίδια εικόνα.
| Κατηγορία | Μεταβολή κύκλου εργασιών |
|---|---|
| Μεγάλα καταστήματα τροφίμων | +7,4% |
| Τρόφιμα – Ποτά – Καπνός | +2,9% |
| Σύνολο λιανικού εμπορίου | +8,2% |
Η κατηγορία «Τρόφιμα – Ποτά – Καπνός» είναι ευρύτερη από τα περίπτερα και δεν επιτρέπει να προσδιορίσουμε την ειδική μεταβολή των πωλήσεών τους.
Η διαφορά, όμως, μεταξύ των κατηγοριών αξίζει σοβαρή διερεύνηση.
Ποιοι απορροφούν το μεγαλύτερο μέρος της ανάπτυξης στην καθημερινή κατανάλωση;
Και τι ποσοστό αυτής της ανάπτυξης παραμένει στις ανεξάρτητες μικρές επιχειρήσεις;
3. Οι αλυσίδες κατακτούν τη γειτονιά
Το παραδοσιακό περίπτερο είχε συγκεκριμένα εμπορικά πλεονεκτήματα.
Την άμεση εξυπηρέτηση, το διευρυμένο ωράριο, τη δυνατότητα μικρών καθημερινών αγορών και την ευκολία πρόσβασης.
Σήμερα, όμως, οι οργανωμένες αλυσίδες αναπτύσσουν μικρά καταστήματα γειτονιάς, με παρόμοια χαρακτηριστικά.
Καφές, αναψυκτικά, σνακ, συσκευασμένα τρόφιμα και δεκάδες προϊόντα άμεσης κατανάλωσης διατίθενται από ολοένα περισσότερα οργανωμένα σημεία.
Σύμφωνα με στοιχεία της NielsenIQ για το εννεάμηνο του 2026, τα μικρά σούπερ μάρκετ επιφάνειας 100–400 τ.μ. κατέγραψαν αύξηση πωλήσεων 8,8%, έναντι 6,4% της οργανωμένης αγοράς που εξετάστηκε.
Ανακύπτει έτσι το ενδεχόμενο μεταφοράς μέρους της κατανάλωσης από το παραδοσιακό κανάλι προς οργανωμένα καταστήματα γειτονιάς.
Το ακριβές μέγεθος αυτής της μεταφοράς χρειάζεται πρόσθετη έρευνα.
Αλλά η γενικότερη αλλαγή του ανταγωνισμού είναι εμφανής.
Το οργανωμένο λιανεμπόριο δεν περιμένει πλέον τον καταναλωτή μόνο στο μεγάλο σούπερ μάρκετ. Πηγαίνει και το ίδιο στη γειτονιά του.
4. Πάτρα: Από 300 περίπτερα απέμειναν μόλις 88
Η εικόνα της Πάτρας είναι αποκαλυπτική.
Σύμφωνα με επίσημη ανακοίνωση του Δήμου Πατρέων, το 2010 λειτουργούσαν περίπου 300 περίπτερα.
Το 2026 απέμειναν μόλις 88.
Μείωση 70,7% μέσα σε δεκαέξι χρόνια!
Ο Δήμος εκτιμά επίσης ότι πανελλαδικά λειτουργούν πλέον λιγότερα από 5.000 περίπτερα, έναντι περισσότερων από 10.000 το 2010.
Η πανελλαδική εκτίμηση απαιτεί ανεξάρτητη στατιστική επιβεβαίωση.
Η τοπική εικόνα, όμως, είναι ήδη εντυπωσιακή.
Δεν μπορούμε να αποδώσουμε όλα αυτά τα λουκέτα αποκλειστικά στον ανταγωνισμό των αλυσίδων ή στα περιθώρια των καπνικών.
Το λειτουργικό κόστος, οι αλλαγές στην κατανάλωση και πολλοί άλλοι παράγοντες έχουν συμβάλει στη συρρίκνωση.
Ωστόσο, δεν μπορούμε να αγνοήσουμε την αντίθεση.
Από τη μία πλευρά, επιχειρηματικά δίκτυα που αναπτύσσονται. Από την άλλη, ένας παραδοσιακός κλάδος που χάνει συνεχώς σημεία πώλησης.
5. Οι μεγάλοι αναζητούν νέα έσοδα. Ο μικρός προσπαθεί να καλύψει τα έξοδά του
Η EY-Parthenon διαπιστώνει ότι οι μεγάλες αλυσίδες αναζητούν νέες πηγές εσόδων.
Διαφημιστικές υπηρεσίες, αξιοποίηση δεδομένων πελατών, ηλεκτρονικές πλατφόρμες, έτοιμα γεύματα και οργανωμένα συστήματα προωθητικών ενεργειών αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα.
Ας εξετάσουμε τώρα το περίπτερο.
Ο επαγγελματίας πληρώνει προσωπικό, ηλεκτρικό ρεύμα, ασφαλιστικές εισφορές, λογιστικά έξοδα, τραπεζικές προμήθειες και συντήρηση εξοπλισμού.
Παράλληλα, μεγάλο μέρος των συναλλαγών του μπορεί να αφορά προϊόντα χαμηλού εμπορικού περιθωρίου.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα καπνικά.
Σε συγκεκριμένη πραγματική τιμολόγηση πακέτου αξίας 4 ευρώ, με τιμή αγοράς 3,872 ευρώ, η μικτή εμπορική διαφορά είναι μόλις 12,8 λεπτά.
Δηλαδή 3,2% επί της λιανικής τιμής.
Το ποσοστό αυτό αφορά το συγκεκριμένο παράδειγμα και δεν αντιπροσωπεύει υποχρεωτικά όλα τα προϊόντα ή όλα τα σημεία πώλησης.
Αποτυπώνει, όμως, το πρόβλημα.
Μια επιχείρηση δεν μπορεί να επιβιώσει μόνο με τον αριθμό των αποδείξεων που εκδίδει. Πρέπει από τις συναλλαγές της να προκύπτει επαρκές εισόδημα.
6. Μήπως ήρθε η ώρα να επανεξετάσουμε την πώληση καπνικών;
Εδώ βρίσκεται μια σημαντική θεσμική διάσταση που ο κλάδος οφείλει να εξετάσει.
Τα καπνικά προϊόντα δεν αποτελούν ένα συνηθισμένο καταναλωτικό αγαθό.
Υπόκεινται σε ειδική φορολογία, περιορισμούς διαφήμισης, απαγόρευση πώλησης σε ανηλίκους και ειδικές υποχρεώσεις ελέγχου.
Επομένως, η διάθεσή τους αποτελεί δραστηριότητα που απαιτεί ιδιαίτερη εποπτεία.
Μήπως πρέπει να εξεταστεί σοβαρά η αποκλειστική διάθεση καπνικών από τα παραδοσιακά περίπτερα, στο πλαίσιο ενός ειδικού, αυστηρά αδειοδοτημένου δικτύου;
Μια τέτοια πρόταση δεν θα πρέπει να αντιμετωπιστεί απλώς ως διεκδίκηση περιορισμού του ανταγωνισμού.
Χρειάζεται να εξεταστεί με κριτήρια δημόσιας υγείας, προστασίας ανηλίκων, καταπολέμησης του λαθρεμπορίου και αποτελεσματικότερου ελέγχου της νόμιμης διακίνησης.
Η αποκλειστικότητα υπέρ μιας συγκεκριμένης επαγγελματικής κατηγορίας δεν απορρέει αυτομάτως από αυτά τα κριτήρια.
Για τον λόγο αυτόν θα πρέπει να διερευνηθεί αν μια τέτοια πρόταση μπορεί να είναι νόμιμη και αναλογική ή αν η καταλληλότερη λύση είναι η αποκλειστική πώληση από ειδικά αδειοδοτημένα περίπτερα και καπνοπωλεία, με σαφείς και αντικειμενικούς όρους.
Η συζήτηση είναι σημαντική, ιδίως όταν τα περίπτερα έχουν ήδη υποστεί τόσο μεγάλη συρρίκνωση.
7. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας προβλέπει δυνατότητα ειδικής αδειοδότησης
Το άρθρο 6, παράγραφος 2, του Πρωτοκόλλου για την Εξάλειψη του Παράνομου Εμπορίου Προϊόντων Καπνού, στο πλαίσιο της Σύμβασης του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για τον Έλεγχο του Καπνού, προβλέπει ότι τα συμβαλλόμενα κράτη καταβάλλουν προσπάθεια να εφαρμόσουν αδειοδότηση, όπου κρίνεται σκόπιμο, και στη λιανική πώληση καπνικών προϊόντων.
Η Ελλάδα έχει κυρώσει το συγκεκριμένο Πρωτόκολλο με τον Ν. 4758/2020.
Η διάταξη δεν επιβάλλει αποκλειστική πώληση από τα περίπτερα.
Ούτε θεσπίζει υποχρεωτική περιορισμένη αδειοδότηση σε κάθε χώρα.
Παρέχει, όμως, μια σαφή διεθνή βάση για τη μελέτη και εφαρμογή αποτελεσματικών συστημάτων ελέγχου της λιανικής διάθεσης καπνικών.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία.
Η αυστηρότερη εποπτεία δεν αποτελεί απαραίτητα εμπόδιο στο νόμιμο εμπόριο.
Μπορεί να συμβάλει στην προστασία των ανηλίκων, στον περιορισμό παράνομων πωλήσεων και στην καλύτερη παρακολούθηση της αγοράς.
Η χώρα μας έχει ήδη δημιουργήσει Ψηφιακό Μητρώο Ελέγχου Προϊόντων Καπνού, Αλκοόλ και λοιπών μη καπνικών προϊόντων, βάσει του Ν. 5216/2025.
Το Μητρώο προβλέπει την υποχρεωτική καταγραφή των επιχειρήσεων που διαθέτουν τα συγκεκριμένα προϊόντα.
Από την καταγραφή και τον έλεγχο των σημείων πώλησης θα μπορούσε να εξεταστεί η μετάβαση σε ένα ειδικό σύστημα αδειοδοτημένων σημείων διάθεσης.
Το ερώτημα είναι εάν η Πολιτεία επιθυμεί να μελετήσει ένα τέτοιο μοντέλο, με αντικειμενικά κριτήρια και ουσιαστική συμμετοχή των επαγγελματιών.
8. Ιταλία: Αδειοδότηση, ελάχιστες αποστάσεις και κατοχυρωμένη αμοιβή
Η Ιταλία προσφέρει ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον ευρωπαϊκό παράδειγμα.
Η λιανική πώληση καπνικών πραγματοποιείται μέσα από ειδικό σύστημα αδειοδοτημένων σημείων.
Για την ίδρυση νέων κανονικών καπνοπωλείων προβλέπονται ελάχιστες γεωγραφικές αποστάσεις, από 200 έως 300 μέτρα ανάλογα με τον πληθυσμό του δήμου, καθώς και πληθυσμιακά κριτήρια.
Παράλληλα, το εμπορικό περιθώριο των αδειοδοτημένων καπνοπωλών ανέρχεται νομοθετικά στο 10% επί της λιανικής τιμής.
Η αμοιβή αυτή δεν αποτελεί καθαρό επιχειρηματικό κέρδος μετά τα λειτουργικά έξοδα.
Αποτελεί όμως ένα συγκεκριμένο νομοθετικό πλαίσιο.
Στις 17 Οκτωβρίου 2024, το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στην υπόθεση C-16/23, εξέτασε το ιταλικό σύστημα αποστάσεων και πληθυσμιακών περιορισμών.
Έκρινε ότι τέτοιοι κανόνες μπορούν, υπό προϋποθέσεις, να είναι συμβατοί με το ευρωπαϊκό δίκαιο, ιδίως όταν δικαιολογούνται από την προστασία της δημόσιας υγείας, είναι αναλογικοί και εφαρμόζονται με αντικειμενικά και διαφανή κριτήρια.
Ξεκαθάρισε όμως ότι η απλή προστασία του εισοδήματος των υφιστάμενων επιχειρήσεων δεν αρκεί ως αυτοτελής λόγος περιορισμού της πρόσβασης στην αγορά.
Επομένως, το ιταλικό μοντέλο δεν μπορεί να αντιγραφεί μηχανικά στην Ελλάδα.
Αποτελεί, ωστόσο, αποδεδειγμένα ένα ευρωπαϊκό παράδειγμα ειδικής οργάνωσης της λιανικής πώλησης καπνικών, το οποίο αξίζει συστηματική μελέτη.
9. Το ζήτημα δεν είναι μόνο ποιος πουλάει. Είναι και τι κερδίζει.
Ακόμη και αν εξεταστεί ένα νέο αδειοδοτικό σύστημα, αυτό δεν θα λύσει αυτομάτως όλα τα οικονομικά προβλήματα των περιπτέρων.
Για να υπάρξει πραγματική βιωσιμότητα, πρέπει να εξεταστεί παράλληλα το εμπορικό περιθώριο.
Στην Ιταλία υπάρχει νομοθετημένη αμοιβή 10%.
Στη Γαλλία εφαρμόζεται επίσης θεσμοθετημένο σύστημα αμοιβής των καπνοπωλών.
Οι δύο χώρες διαθέτουν διαφορετικά φορολογικά και εμπορικά καθεστώτα από την Ελλάδα.
Ωστόσο, η ύπαρξη τέτοιων μηχανισμών θέτει ένα εύλογο ερώτημα:
Γιατί να μη μελετηθεί και στην Ελλάδα ένας συγκεκριμένος, διαφανής μηχανισμός εμπορικής αμοιβής για τα ειδικά αδειοδοτημένα σημεία πώλησης καπνικών;
Η εξέταση αυτή θα πρέπει να περιλαμβάνει τις οικονομικές επιπτώσεις στους προμηθευτές, στους καταναλωτές, στον ανταγωνισμό και στα δημόσια έσοδα.
Στόχος δεν είναι η ενθάρρυνση της κατανάλωσης καπνού.
Είναι η διαμόρφωση νόμιμων και βιώσιμων συνθηκών λειτουργίας μιας ήδη ρυθμιζόμενης δραστηριότητας, σε πλήρη συμφωνία με τις υποχρεώσεις προστασίας της δημόσιας υγείας.
10. Το ελληνικό περίπτερο δεν ζητά να σταματήσει η ανάπτυξη. Ζητά να έχει θέση μέσα σε αυτήν.
Η ελληνική αγορά μετασχηματίζεται.
Οι μεγάλοι όμιλοι επεκτείνονται, οργανώνουν τις προμήθειές τους και αναπτύσσουν νέες πηγές εσόδων.
Οι μικρές επιχειρήσεις, αντίθετα, καλούνται να αντιμετωπίσουν τον ανταγωνισμό με περιορισμένα οικονομικά και οργανωτικά μέσα.
Το περίπτερο δεν ζητά να σταματήσει η πρόοδος.
Ζητά να μπορεί να συμμετέχει σε αυτήν.
Και όταν διαπιστώνουμε ότι ένας ολόκληρος παραδοσιακός κλάδος έχει χάσει μεγάλο αριθμό επιχειρήσεων, είναι εύλογο να εξετάσουμε όλες τις διαθέσιμες λύσεις.
Όχι μόνο τον εκσυγχρονισμό.
Όχι μόνο τις φορολογικές επιβαρύνσεις.
Αλλά και το θεσμικό καθεστώς που διέπει τη δραστηριότητα των περιπτέρων.
Η ειδική αδειοδότηση της πώλησης καπνικών, η εξέταση της δυνατότητας αποκλειστικής διάθεσής τους από περίπτερα ή ειδικά καπνοπωλεία και η κατοχύρωση επαρκούς εμπορικής αμοιβής αξίζουν σοβαρή δημόσια και νομική αξιολόγηση.
Υπάρχει σχετική διεθνής κατεύθυνση για αδειοδότηση και έλεγχο της εμπορικής αλυσίδας.
Υπάρχουν ευρωπαϊκά κράτη που εφαρμόζουν οργανωμένα συστήματα καπνοπωλείων.
Υπάρχουν συγκεκριμένες αποφάσεις του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης που θέτουν τους όρους νομιμότητας τέτοιων ρυθμίσεων.
Δεν πρόκειται, επομένως, για συζήτηση χωρίς θεσμικό υπόβαθρο.
Πρόκειται για μια πρόταση που χρειάζεται να αξιολογηθεί με σοβαρότητα, με οικονομικά στοιχεία, νομική τεκμηρίωση και συμμετοχή των ενδιαφερόμενων επαγγελματιών.
Και το τελικό ερώτημα...
Η οργανωμένη αγορά σούπερ μάρκετ έφτασε τα 16 δισ. ευρώ. Έξι αλυσίδες συγκεντρώνουν το 71%. Στην Πάτρα απέμειναν 88 περίπτερα από περίπου 300.
Πόσο ακόμη θα συρρικνωθεί η παραδοσιακή μικρή λιανική πριν ανοίξει μια ουσιαστική συζήτηση για το μέλλον της;
Θα συνεχίσουμε να αντιμετωπίζουμε το ελληνικό περίπτερο ως μια συνηθισμένη εμπορική δραστηριότητα, παρά τις ιδιαίτερες υποχρεώσεις και τις συνθήκες λειτουργίας του;
Ή θα εξετάσουμε επιτέλους ένα σύγχρονο πλαίσιο που συνδυάζει τη δημόσια υγεία, τον έλεγχο της αγοράς, τη νομιμότητα και την οικονομική βιωσιμότητα;
Το περίπτερο δεν χρειάζεται υποσχέσεις για το μέλλον. Χρειάζεται συγκεκριμένες προϋποθέσεις για να εξακολουθήσει να υπάρχει.
Γιατί η ελληνική γειτονιά μπορεί να εξελίσσεται.
Αλλά δεν είναι απαραίτητο να χάσει μαζί με την εξέλιξή της και το παραδοσιακό περίπτερο.
ΠΕΡΙΠΤΕΡΑΔΕΣ – peripterades.blogspot.com
1 Νοεμβρίου 2026
Σχόλια