Καπνικά και POS στην Ευρώπη: πόσο μένει πραγματικά στον λιανοπωλητή;
Ελλάδα και Ευρώπη: περιθώρια λιανικής, προμήθειες καρτών και η πραγματική επιβάρυνση του POS
Όταν γίνεται συζήτηση για τις προμήθειες των POS, ένα ποσοστό της τάξης του 0,50% μπορεί εκ πρώτης όψεως να φαίνεται μικρό.
Στα καπνικά προϊόντα, όμως, υπάρχει μια κρίσιμη διαφορά:
Η προμήθεια υπολογίζεται πάνω σε ολόκληρη την αξία της πώλησης, αλλά επιβαρύνει το πολύ μικρότερο περιθώριο που μένει στον λιανοπωλητή.
Επομένως, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι μόνο:
«Πόσο είναι η προμήθεια του POS;»
αλλά:
«Τι ποσοστό του πραγματικού μικτού περιθωρίου του λιανοπωλητή απορροφά η ηλεκτρονική πληρωμή;»
Για να μην περιοριστούμε σε θεωρητικές εκτιμήσεις, εξετάζουμε πραγματικό τιμολόγιο αγοράς ελληνικού σημείου λιανικής και τις αντίστοιχες πραγματικές λιανικές τιμές έξι διαφορετικών κωδικών τσιγάρων.
Οι εμπορικές ονομασίες δεν δημοσιεύονται, καθώς δεν είναι απαραίτητες για την οικονομική σύγκριση.
Ελλάδα: τι δείχνουν πραγματικά στοιχεία αγοράς
Στο τιμολόγιο που εξετάστηκε υπάρχουν πραγματικές τιμές αγοράς και ποσότητες για διαφορετικούς κωδικούς τσιγάρων. Για παράδειγμα, καταγράφονται αγορές 10 πακέτων με συνολικό κόστος 41,40 €, 4 πακέτων με κόστος 16,28 €, καθώς και διαφορετικοί κωδικοί με συνολικά ποσά 38,72 €, 15,19 €, 15,47 € και 14,76 €.
Με βάση το πραγματικό κόστος αγοράς και τη λιανική τιμή κάθε προϊόντος, προκύπτει η ακόλουθη εικόνα:
| Κωδικός | Τιμή αγοράς | Λιανική | Μικτό περιθώριο | Περιθώριο επί λιανικής | POS 0,50% ως % του μικτού περιθωρίου |
|---|---|---|---|---|---|
| Α | 4,140 € | 4,30 € | 0,160 € | 3,72% | 13,4% |
| Β | 4,070 € | 4,20 € | 0,130 € | 3,10% | 16,2% |
| Γ | 3,872 € | 4,00 € | 0,128 € | 3,20% | 15,6% |
| Δ | 3,798 € | 3,90 € | 0,103 € | 2,63% | 19,0% |
| Ε | 3,868 € | 4,00 € | 0,133 € | 3,31% | 15,1% |
| ΣΤ | 3,690 € | 3,80 € | 0,110 € | 2,89% | 17,3% |
Όπου η τιμή μονάδας στο παραστατικό εμφανίζεται στρογγυλοποιημένη, ο ακριβέστερος υπολογισμός έγινε από το συνολικό ποσό της γραμμής διά της ποσότητας.
Το πρώτο συμπέρασμα είναι ήδη σαφές:
Στους έξι πραγματικούς κωδικούς, το μικτό περιθώριο κυμαίνεται περίπου από 2,63% έως 3,72% της λιανικής τιμής.
Και μιλάμε για μικτό περιθώριο, όχι για καθαρό κέρδος της επιχείρησης.
Από αυτό πρέπει στη συνέχεια να πληρωθούν μισθοί, ασφαλιστικές εισφορές, ενοίκιο, ηλεκτρικό ρεύμα, λογιστήριο, τραπεζικά έξοδα, απώλειες, κλοπές και οι υπόλοιπες λειτουργικές δαπάνες.
Τα 36 πραγματικά πακέτα του δείγματος
Αν λάβουμε υπόψη τις πραγματικές ποσότητες του συγκεκριμένου τιμολογίου για τους έξι κωδικούς, έχουμε:
| Στοιχείο | Ποσό |
|---|---|
| Αριθμός πακέτων | 36 |
| Συνολικό κόστος αγοράς | 141,82 € |
| Συνολική λιανική αξία | 146,60 € |
| Συνολικό μικτό περιθώριο | 4,78 € |
| Μικτό περιθώριο επί λιανικής | ≈3,26% |
| Προμήθεια POS 0,50% | ≈0,73 € |
| POS ως ποσοστό του μικτού περιθωρίου | ≈15,3% |
Με άλλα λόγια:
Σε πωλήσεις 146,60 €, το συνολικό μικτό περιθώριο του λιανοπωλητή είναι μόλις 4,78 €.
Εάν εφαρμοστεί προμήθεια POS 0,50% επί της αξίας των συναλλαγών, η επιβάρυνση είναι περίπου 0,73 €.
Άρα:
περίπου το 15,3% του μικτού περιθωρίου απορροφάται μόνο από την πληρωμή.
Και αυτό πριν αφαιρεθεί οποιοδήποτε άλλο λειτουργικό κόστος.
Τι ακριβώς σημαίνει το ελληνικό πλαφόν 0,50%
Η ελληνική νομοθεσία έχει θεσπίσει ειδικό καθεστώς για συναλλαγές έως 20 ευρώ στη «Μικρή Λιανική».
Στους κωδικούς επιχειρήσεων που καλύπτονται περιλαμβάνονται ρητά το MCC 5994 – Πρακτορεία τύπου και περίπτερα και το MCC 5993 – Είδη καπνιστών, καπνοπωλεία.
Για τις συναλλαγές έως 20 € με καταναλωτικές χρεωστικές, πιστωτικές και προπληρωμένες κάρτες που έχουν εκδοθεί στην Ελλάδα, η ανώτατη προμήθεια εκκαθάρισης που χρεώνεται στον έμπορο δεν μπορεί να υπερβαίνει το 0,50% της αξίας της συναλλαγής. Η ίδια ρύθμιση θέτει χαμηλότερα επιμέρους όρια στη διατραπεζική προμήθεια και στις χρεώσεις των σχημάτων καρτών.
Αυτό είναι ασφαλώς θετικό.
Πρέπει όμως να διευκρινιστεί ότι το 0,50% είναι ανώτατο όριο, όχι υποχρεωτικά η πραγματική προμήθεια κάθε περιπτέρου. Η πραγματική συμβατική χρέωση μπορεί να είναι χαμηλότερη.
Το οικονομικό ζήτημα, όμως, παραμένει: ακόμη και ένα ποσοστό 0,50% επί του τζίρου αποκτά πολύ διαφορετικό βάρος όταν το πραγματικό μικτό περιθώριο είναι περίπου 3%.
Ελλάδα και Ευρώπη με μια ματιά
Η σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα, επειδή σε αρκετές από αυτές υπάρχει θεσμικά καθορισμένη αμοιβή ή περιθώριο του λιανοπωλητή καπνού.
| Χώρα | Αμοιβή / περιθώριο λιανοπωλητή | Καθεστώς πληρωμής με κάρτα | Αν το κόστος ήταν 0,50% της πώλησης |
|---|---|---|---|
| 🇬🇷 Ελλάδα | ≈3,26% στο πραγματικό δείγμα των 36 πακέτων | Υποχρέωση αποδοχής για τις υπόχρεες επιχειρήσεις | ≈15,3% του μικτού περιθωρίου |
| 🇫🇷 Γαλλία | 8,35% καθαρή αμοιβή – 10,29% μικτή | Γενικά μπορεί να τεθεί ελάχιστο ποσό κάρτας, με ενημέρωση του πελάτη | ≈6,0% της καθαρής αμοιβής |
| 🇮🇹 Ιταλία | 10% της λιανικής τιμής | Η υποχρέωση POS ισχύει και στα καπνικά | 5,0% της αμοιβής |
| 🇪🇸 Ισπανία | 8,5% της λιανικής, 9% στα πούρα | Το ελάχιστο ποσό κάρτας δεν απαγορεύεται γενικά | ≈5,9% του περιθωρίου |
| 🇦🇹 Αυστρία | 53% της καθαρής βάσης μετά φόρων για τσιγάρα στα Tabakfachgeschäfte | Διαφορετικό θεσμικό μοντέλο | Δεν είναι άμεσα συγκρίσιμο |
| 🇩🇪 Γερμανία | Δεν υπάρχει ενιαίο νομοθετημένο ποσοστό αντίστοιχο Ιταλίας/Ισπανίας | Δεν υπάρχει σήμερα γενική υποχρέωση αποδοχής κάρτας | — |
Σημαντική διευκρίνιση: τα ποσοστά των χωρών δεν είναι απολύτως ομοειδή. Κάθε χώρα χρησιμοποιεί διαφορετικό σύστημα. Ο πίνακας δεν υποστηρίζει ότι τα καθεστώτα είναι ίδια· δείχνει τις σημαντικές διαφορές στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται θεσμικά η αμοιβή του λιανοπωλητή.
Γαλλία: 8,35% καθαρή αμοιβή
Από την 1η Ιανουαρίου 2026, η επίσημη μικτή αμοιβή του Γάλλου καπνοπώλη είναι 10,29%, ενώ η καθαρή αμοιβή που του αποδίδεται από τον προμηθευτή είναι 8,35%. Τα ποσοστά αυτά προβλέπονται επίσημα από τη γαλλική νομοθεσία.
Παράλληλα, στη Γαλλία ένας έμπορος μπορεί γενικά να αρνηθεί την κάρτα ή, όταν την αποδέχεται, να θέσει ελάχιστο ποσό συναλλαγής, εφόσον ενημερώνει προηγουμένως και εμφανώς τον καταναλωτή, με την επιφύλαξη ειδικών εξαιρέσεων.
Αν χρησιμοποιούσαμε αποκλειστικά για λόγους μαθηματικής σύγκρισης μια επιβάρυνση 0,50%, αυτή θα αντιστοιχούσε περίπου στο:
6% της καθαρής αμοιβής του καπνοπώλη.
Ιταλία: θεσμοθετημένο 10%
Στην Ιταλία η Agenzia delle Dogane e dei Monopoli αναφέρει ρητά ότι το aggio του λιανοπωλητή καπνικών είναι:
10% της λιανικής τιμής.
Η Ιταλία παρουσιάζει και ιδιαίτερο ενδιαφέρον ως προς το POS.
Το 2022 είχε δοθεί ειδική εξαίρεση για τις πωλήσεις καπνικών. Στις 26 Ιουνίου 2023, όμως, η αρμόδια ιταλική αρχή ανακάλεσε την εξαίρεση από την υποχρέωση αποδοχής πληρωμών μέσω POS για καπνικά και αξίες χαρτοσήμου.
Με αμοιβή 10%, ένα κόστος πληρωμής ίσο με 0,50% της πώλησης αντιστοιχεί μαθηματικά στο:
5% της αμοιβής του λιανοπωλητή.
Ισπανία: 8,5% επί της λιανικής
Η ισπανική νομοθεσία είναι ακόμη πιο σαφής.
Ο Νόμος 13/1998 προβλέπει για τους επίσημους λιανοπωλητές καπνού περιθώριο:
8,5% επί της τιμής λιανικής
και 9% για τα πούρα.
Το Banco de España επισημαίνει επίσης ότι η θέσπιση ελάχιστου ποσού για πληρωμή με κάρτα δεν ρυθμίζεται ρητά από τη νομοθεσία και επομένως δεν θεωρείται γενικά απαγορευμένη, εφόσον ο καταναλωτής ενημερώνεται εμφανώς. Επισημαίνει, πάντως, ότι οι συμβατικοί όροι συγκεκριμένων σχημάτων καρτών μπορεί να επιβάλλουν διαφορετικούς περιορισμούς.
Με περιθώριο 8,5%, κόστος 0,50% επί της πώλησης αντιστοιχεί περίπου στο:
5,9% του περιθωρίου.
Αυστρία: θεσμικός μηχανισμός εμπορικού περιθωρίου
Η Αυστρία χρησιμοποιεί διαφορετικό σύστημα και γι' αυτό δεν πρέπει να συγκρίνεται μηχανικά με τα ποσοστά της Ιταλίας ή της Ισπανίας.
Το §38 του αυστριακού Tabakmonopolgesetz προβλέπει ότι η βάση υπολογισμού είναι η τιμή λιανικής μετά την αφαίρεση του φόρου καπνού και του ΦΠΑ.
Για τα τσιγάρα στα ειδικά Tabakfachgeschäfte, η εμπορική αμοιβή ανέρχεται σε:
53% αυτής της καθαρής βάσης.
Άρα στην Αυστρία υπάρχει σαφής νομοθετικός μηχανισμός καθορισμού του περιθωρίου, αλλά δεν είναι σωστό να μετατρέψουμε το 53% απευθείας σε 53% της τελικής λιανικής τιμής.
Γερμανία: διαφορετικό μοντέλο
Στη Γερμανία δεν υπάρχει ενιαίο νομοθετημένο ποσοστό αμοιβής του λιανοπωλητή αντίστοιχο με το 10% της Ιταλίας ή το 8,5% της Ισπανίας.
Ως προς τον τρόπο πληρωμής, η Deutsche Bundesbank επισημαίνει ότι στο γερμανικό αστικό δίκαιο ισχύει η αρχή της συμβατικής ελευθερίας, με δυνατότητα συμφωνίας ή αποκλεισμού συγκεκριμένου μέσου πληρωμής πριν από τη συναλλαγή.
Επομένως, σήμερα δεν υπάρχει γενικός κανόνας που να υποχρεώνει κάθε γερμανικό κατάστημα να αποδέχεται πληρωμή με κάρτα.
Γιατί το «μόνο 0,50%» δεν λέει όλη την αλήθεια
Ας πάρουμε δύο απλά παραδείγματα.
Αν το μικτό περιθώριο είναι 10% και η προμήθεια POS είναι 0,50% επί της πώλησης:
0,50 ÷ 10 = 5%
Άρα η πληρωμή απορροφά το 5% του μικτού περιθωρίου.
Αν όμως το μικτό περιθώριο είναι 3,26%, όπως στο πραγματικό ελληνικό δείγμα:
0,50 ÷ 3,26 ≈ 15,3%
Άρα:
Η ίδια ακριβώς προμήθεια έχει περίπου τριπλάσια επίπτωση πάνω στο μικτό περιθώριο.
Γι' αυτό είναι παραπλανητικό να εξετάζεται αποκλειστικά η προμήθεια ως ποσοστό του τζίρου.
Ο λιανοπωλητής δεν πληρώνει την προμήθεια από τον τζίρο που του ανήκει ολόκληρος.
Την πληρώνει από το μικρό μέρος της τιμής που αποτελεί τη δική του εμπορική αμοιβή.
Τι προβλέπει η Ευρωπαϊκή Ένωση για τις κάρτες
Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2015/751 έχει θέσει ανώτατες διατραπεζικές προμήθειες στο 0,20% για καταναλωτικές χρεωστικές κάρτες και στο 0,30% για καταναλωτικές πιστωτικές κάρτες.
Προσοχή όμως:
Το interchange δεν είναι κατ' ανάγκη το συνολικό κόστος που πληρώνει ο έμπορος.
Ο ίδιος ο Κανονισμός διαχωρίζει τη διατραπεζική προμήθεια, τα scheme fees και το συνολικό merchant service charge.
Παράλληλα, το άρθρο 62 της PSD2 προβλέπει ότι ο έμπορος δεν μπορεί να ζητήσει πρόσθετη χρέωση από τον καταναλωτή για τα μέσα πληρωμής των οποίων οι διατραπεζικές προμήθειες ρυθμίζονται από τον Κανονισμό 2015/751.
Με άλλα λόγια, για τις συνήθεις καταναλωτικές κάρτες το κόστος δεν μπορεί απλώς να μεταφερθεί στον πελάτη μέσω μιας πρόσθετης χρέωσης.
Τι δείχνει τελικά η σύγκριση;
Δεν υπάρχει ένα ενιαίο ευρωπαϊκό μοντέλο λιανικής πώλησης καπνού.
Υπάρχει όμως μια πολύ σημαντική διαφορά στην αντιμετώπιση της αμοιβής του λιανοπωλητή.
Στην Ιταλία υπάρχει θεσμοθετημένη αμοιβή 10% της λιανικής.
Στην Ισπανία το περιθώριο είναι 8,5%.
Στη Γαλλία η καθαρή αμοιβή είναι 8,35%.
Στην Αυστρία υπάρχει ειδικός νομοθετικός μηχανισμός υπολογισμού του περιθωρίου.
Στη Γερμανία δεν υπάρχει αντίστοιχο ενιαίο ποσοστό, αλλά ούτε γενική υποχρέωση αποδοχής κάρτας σήμερα.
Στην Ελλάδα, αντίθετα, δεν υπάρχει νομοθετικά κατοχυρωμένο ελάχιστο περιθώριο για τον λιανοπωλητή καπνικών.
Και στα πραγματικά στοιχεία που εξετάσαμε, το μικτό περιθώριο των έξι κωδικών διαμορφώθηκε περίπου στο:
3,26% της λιανικής αξίας
ενώ μια προμήθεια 0,50% επί της πώλησης αντιστοιχεί περίπου στο:
15,3% του συνολικού μικτού περιθωρίου.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε ελληνικό περίπτερο έχει ακριβώς 3,26% περιθώριο.
Ούτε ότι κάθε συναλλαγή χρεώνεται ακριβώς 0,50%.
Αποδεικνύει όμως με πραγματικά στοιχεία κάτι πολύ σημαντικό:
Όσο μικρότερο είναι το εμπορικό περιθώριο, τόσο μεγαλύτερο μέρος του απορροφά μια προμήθεια που υπολογίζεται πάνω σε ολόκληρη τη λιανική αξία.
Και έτσι το πραγματικό ερώτημα για την Ελλάδα είναι:
Όταν η ηλεκτρονική πληρωμή είναι υποχρεωτική και η τιμή των καπνικών ιδιαίτερα ρυθμισμένη, πρέπει να εξεταστεί παράλληλα και η θεσμική προστασία ενός ελάχιστου βιώσιμου περιθωρίου για τον λιανοπωλητή;
Πηγές – Νομοθεσία
Πραγματικά στοιχεία ελληνικής αγοράς
Οι υπολογισμοί του ελληνικού δείγματος βασίζονται σε πραγματικό πρόσφατο τιμολόγιο αγοράς καπνικών ελληνικού σημείου λιανικής και στις αντίστοιχες πραγματικές λιανικές τιμές έξι διαφορετικών κωδικών. Οι εμπορικές ονομασίες δεν δημοσιεύονται, καθώς δεν είναι απαραίτητες για την οικονομική σύγκριση.
Γαλλία
Legifrance / Service-Public – θεσμοθετημένη αμοιβή των débitants de tabac: 10,29% μικτή και 8,35% καθαρή από 1/1/2026.
Ministère de l'Économie – κανόνες αποδοχής καρτών και δυνατότητα καθορισμού ελάχιστου ποσού συναλλαγής.
Ιταλία
Agenzia delle Dogane e dei Monopoli – σύνθεση τιμής καπνικών και aggio λιανοπωλητή 10% επί της τιμής λιανικής.
ADM – ανάκληση, από 26/6/2023, της ειδικής εξαίρεσης των καπνικών από την υποχρέωση αποδοχής πληρωμών μέσω POS.
Ευρωπαϊκή Ένωση
Κανονισμός (ΕΕ) 2015/751 – ανώτατες διατραπεζικές προμήθειες για καταναλωτικές κάρτες.
Οδηγία (ΕΕ) 2015/2366 (PSD2), άρθρο 62 – κανόνες σχετικά με πρόσθετες χρεώσεις στον καταναλωτή για μέσα πληρωμής.
Έλεγχος στοιχείων και νομοθεσίας: 2 Οκτωβρίου 2026.
Σχόλια