Η Ελλάδα συμμετέχει στην ευρωπαϊκή συνεργασία των καπνοπωλών ήδη από την ιδρυτική της περίοδο. Το 2010 οι Έλληνες περιπτερούχοι ζητούσαν νομοθετημένο ελάχιστο περιθώριο 8,2%. Σήμερα πάνω από το μισό δίκτυο έχει χαθεί. Τι μεσολάβησε;
Στο πρώτο μέρος της έρευνάς μας παρουσιάσαμε τι ισχύει σήμερα για την αμοιβή των λιανοπωλητών καπνικών στις χώρες της CEDT – European Confederation of Tobacco Retailers.
Είδαμε ότι σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες η αμοιβή του καπνοπώλη προστατεύεται θεσμικά: 10% στην Ιταλία, 8,5% στην Ισπανία, επίσημα καθορισμένη αμοιβή στη Γαλλία, νομοθετικά προστατευόμενο περιθώριο στην Ουγγαρία και ακόμη και κατώτατη χρηματική αμοιβή ανά τσιγάρο στην Αυστρία.
Το επόμενο ερώτημα προκύπτει σχεδόν αυτόματα:
Πόσο γνωστά ήταν όλα αυτά στην ελληνική θεσμική εκπροσώπηση και πώς αξιοποιήθηκε αυτή η ευρωπαϊκή εμπειρία για το ελληνικό περίπτερο;
Η Ελλάδα στην ευρωπαϊκή οργάνωση ήδη από την ιδρυτική περίοδο
Η ελληνική συμμετοχή στην ευρωπαϊκή συνεργασία των καπνοπωλών δεν είναι πρόσφατη.
Σε ιστορικό αφιέρωμα της CEDT και της ιταλικής Federazione Italiana Tabaccai αναφέρεται ότι η συνεργασία ξεκίνησε τον Σεπτέμβριο του 1963 στη Βιέννη, όταν εκπρόσωποι από Ιταλία, Αυστρία, Ολλανδία, Γερμανία, Ελβετία, Ελλάδα και Λουξεμβούργο δημιούργησαν την ευρωπαϊκή συνομοσπονδία· Ισπανία και Γαλλία προστέθηκαν αργότερα.
Το ίδιο ιστορικό κείμενο εξηγεί και τον λόγο ύπαρξης της CEDT: να αποτελεί ένα φόρουμ στο οποίο οι εθνικές οργανώσεις συγκρίνουν τις εμπειρίες τους και αξιοποιούν τις καλές πρακτικές των άλλων χωρών.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία σήμερα.
Γιατί οι διαφορετικοί τρόποι προστασίας της αμοιβής του καπνοπώλη στην Ιταλία, την Ισπανία, τη Γαλλία, την Αυστρία ή την Ουγγαρία δεν ήταν πληροφορίες έξω από το ευρωπαϊκό δίκτυο στο οποίο συμμετείχε η ελληνική πλευρά;
Ήταν ακριβώς το είδος εθνικής εμπειρίας που η ίδια η CEDT είχε δημιουργηθεί για να ανταλλάσσει μεταξύ των μελών της;
Τι έλεγε ο ίδιος ο Έλληνας εκπρόσωπος στη CEDT
Το πιο αποκαλυπτικό ίσως τεκμήριο προέρχεται από την ίδια τη CEDT.
Σε ευρωπαϊκό αφιέρωμα του 2022 παρουσιάζεται ο Θεόδωρος Μάλλιος ως μέλος της CEDT και πρόεδρος της ελληνικής οργάνωσης περιπτέρων.
Στην παρέμβασή του περιγράφει τη δράση της CEDT με ιδιαίτερα θετικό τρόπο.
Αναφέρει ότι η ευρωπαϊκή συνομοσπονδία συνεργάζεται στενά με τις εθνικές ομοσπονδίες, ότι έχει πραγματοποιήσει συνεχείς και τεκμηριωμένες παρεμβάσεις στις ευρωπαϊκές και εθνικές αρχές και —ιδιαίτερα σημαντικό για τη σημερινή συζήτηση— ότι η CEDT είχε συμβάλει στην αύξηση των προμηθειών των καπνοπωλών στα προϊόντα καπνού.
Στο ίδιο κείμενο αναφέρεται επίσης ότι η CEDT ενημέρωνε συνεχώς τις οργανώσεις-μέλη της, ώστε ο κλάδος να είναι προετοιμασμένος για τις μεταβολές της αγοράς.
Και καταλήγει χαρακτηρίζοντας την ελληνική ομοσπονδία ενεργό μέλος της CEDT.
Άρα ένα πράγμα μπορούμε πλέον να το πούμε με ασφάλεια:
Η ελληνική θεσμική εκπροσώπηση είχε άμεση συμμετοχή στον ευρωπαϊκό μηχανισμό ανταλλαγής πληροφοριών και γνώριζε τον ρόλο που έπαιζε η CEDT ακόμη και στο ζήτημα των προμηθειών των καπνοπωλών.
Δεν χρειάζεται να το συμπεράνουμε εμείς.
Το περιγράφει ο ίδιος ο Έλληνας εκπρόσωπος.
Η ελληνική συμμετοχή δεν ήταν άλλωστε μόνο τυπική. Τον Ιανουάριο του 2019 πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα συνάντηση της ευρωπαϊκής οργάνωσης με αντικείμενο τις τάσεις της αγοράς, όπως καταγράφει το αρχείο εκδηλώσεων της CEDT.
2010: οι περιπτερούχοι ζητούσαν ελάχιστο περιθώριο 8,2%
Υπάρχει όμως και ένα δεύτερο πολύ σημαντικό ιστορικό στοιχείο.
Το αίτημα για θεσμοθετημένο περιθώριο στην Ελλάδα δεν είναι σημερινή ιδέα.
Σε επίσημο έγγραφο της Ομοσπονδίας Περιπτερούχων Καπνοπωλών Ελλάδος (ΟΠΚΕ) που βρίσκεται στα αρχεία της Βουλής, με ημερομηνία 15 Οκτωβρίου 2010, αναφέρεται ξεκάθαρα το αίτημα:
θεσμοθέτηση ελάχιστου ποσοστού κέρδους 8,2% επί της λιανικής τιμής των καπνικών προϊόντων.
Και δεν επρόκειτο για μια απλή ανακοίνωση.
Η ΟΠΚΕ αποφάσισε τριήμερη πανελλαδική απεργία στις 22–24 Οκτωβρίου 2010, συγκέντρωση διαμαρτυρίας στο Υπουργείο Οικονομικών και απεργία πείνας, με κεντρικό αίτημα ακριβώς το 8,2%.
Το αίτημα έφτασε μάλιστα επισήμως στη Βουλή, όπου στις 30 Σεπτεμβρίου 2010 έχει καταχωριστεί αναφορά που ζητούσε τη θεσμοθέτηση κατώτερου ποσοστού 8,2% στα καπνικά προϊόντα.
Άρα και εδώ τα πράγματα είναι ξεκάθαρα:
Ο οργανωμένος ελληνικός κλάδος είχε εντοπίσει το πρόβλημα και είχε ζητήσει ήδη από το 2010 νομοθετικά προστατευμένο ελάχιστο περιθώριο.
Το ερώτημα δεν είναι αν έγινε ποτέ διεκδίκηση
Για λόγους ιστορικής ακρίβειας, λοιπόν, δεν θα ήταν σωστό να πούμε ότι οι θεσμικοί φορείς «δεν διεκδίκησαν ποτέ» καλύτερο περιθώριο.
Διεκδίκησαν. Και μάλιστα πολύ έντονα το 2010.
Το πραγματικό ερώτημα είναι διαφορετικό:
Τι απέγινε αυτή η διεκδίκηση;
Στις δημόσια προσβάσιμες πηγές που εξετάσαμε δεν εντοπίσαμε αντίστοιχη, σταθερή και διαρκή εκστρατεία μετά το 2010 για θεσμοθέτηση ενός ελάχιστου ποσοστού, συνοδευόμενη μάλιστα από συστηματική παρουσίαση στους Έλληνες επαγγελματίες των αντίστοιχων ευρωπαϊκών μοντέλων.
Και αυτό δημιουργεί εύλογη απορία.
Γιατί την ίδια στιγμή η ελληνική πλευρά συμμετείχε σε μια ευρωπαϊκή συνομοσπονδία της οποίας ένας από τους βασικούς σκοπούς ήταν ακριβώς η ανταλλαγή καλών πρακτικών μεταξύ των χωρών.
Και ο ίδιος ο Έλληνας εκπρόσωπος αναγνώριζε δημοσίως ότι η CEDT είχε συμβάλει ακόμη και στην αύξηση των προμηθειών των καπνοπωλών και παρείχε συνεχή ενημέρωση στις εθνικές οργανώσεις.
Και τι συνέβη στο μεταξύ στο ελληνικό περίπτερο;
Εδώ οι αριθμοί είναι ιδιαίτερα δύσκολο να αγνοηθούν.
Σύμφωνα με στοιχεία της NielsenIQ, το 2010 λειτουργούσαν στην Ελλάδα 9.904 περίπτερα.
Το 2020 είχαν απομείνει:
4.985 περίπτερα.
Δηλαδή μέσα σε μόλις δέκα χρόνια χάθηκε το 50,3% του δικτύου.
Και η πτώση συνεχίστηκε.
Νεότερη έρευνα της NielsenIQ, που παρουσιάστηκε τον Μάρτιο του 2026, καταγράφει για το συγκρίσιμο γεωγραφικό σύνολο της ηπειρωτικής Ελλάδας και της Κρήτης:
9.130 περίπτερα το 2011 → 4.200 το 2024.
Πρόκειται για περαιτέρω επιβεβαίωση μιας συρρίκνωσης μεγαλύτερης του μισού δικτύου. Η ίδια πηγή αναφέρει ότι μόνο μεταξύ 2023 και 2024 ο αριθμός των περιπτέρων μειώθηκε ακόμη κατά 3,6%.
Και η ίδια η CEDT, σε παρουσίασή της για την Ελλάδα, είχε ήδη διαπιστώσει ότι ο αριθμός των ελληνικών περιπτέρων είχε ουσιαστικά υποδιπλασιαστεί μετά την κρίση του 2010, ενώ παράλληλα κατέγραφε τη μείωση του μέσου περιθωρίου από 6,7% στις αρχές του 2010 σε περίπου 4% μεταγενέστερα.
Το χαμηλό περιθώριο δεν εξηγεί μόνο του τα λουκέτα
Χρειάζεται όμως και εδώ μια σημαντική διευκρίνιση.
Δεν μπορούμε να αποδώσουμε την εξαφάνιση πάνω από του μισού δικτύου αποκλειστικά στο χαμηλό περιθώριο των καπνικών.
Στη μεγάλη συρρίκνωση συνέβαλαν η οικονομική κρίση, η πτώση του όγκου πωλήσεων καπνού, η αύξηση της φορολογίας, το παράνομο εμπόριο, η απελευθέρωση της αγοράς, οι αλλαγές στις καταναλωτικές συνήθειες και η ανάπτυξη νέων μορφών οργανωμένης μικρής λιανικής. Τα στοιχεία NielsenIQ δείχνουν, για παράδειγμα, ότι την περίοδο 2010–2020 ο όγκος των πωλήσεων καπνικών υποχώρησε κατά 50,3%.
Αλλά το γεγονός αυτό δεν αποδυναμώνει το ερώτημα για το περιθώριο.
Το κάνει σημαντικότερο.
Διότι το 2010, όταν λειτουργούσαν σχεδόν 10.000 περίπτερα, ο κλάδος ήδη προειδοποιούσε ότι το περιθώριο ήταν ανεπαρκές και ζητούσε θεσμοθέτηση 8,2%.
Δεκατέσσερα χρόνια αργότερα, το συγκρίσιμο δίκτυο είχε περιοριστεί σε περίπου 4.200 σημεία.
Τα ερωτήματα που δικαιούνται να θέσουν σήμερα οι περιπτερούχοι
Με βάση τα παραπάνω, θεωρούμε ότι υπάρχουν ορισμένα ερωτήματα που αξίζουν καθαρές απαντήσεις.
Αφού η Ελλάδα συμμετείχε στην CEDT ήδη από την ιδρυτική περίοδο της ευρωπαϊκής συνεργασίας, με ποιον τρόπο μεταφερόταν στους Έλληνες περιπτερούχους η εμπειρία των άλλων χωρών;
Αφού ο ίδιος ο Έλληνας εκπρόσωπος αναγνώριζε ότι η CEDT ενημέρωνε συνεχώς τις εθνικές οργανώσεις και είχε συμβάλει στην αύξηση των προμηθειών των Ευρωπαίων καπνοπωλών, πόσο συστηματικά ενημερώθηκε ο ελληνικός κλάδος για τα θεσμοθετημένα περιθώρια που ίσχυαν αλλού;
Και αφού ήδη το 2010 είχε τεθεί τόσο καθαρά αίτημα για 8,2%, γιατί η θεσμοθέτηση ενός ελάχιστου βιώσιμου περιθωρίου δεν παρέμεινε εμφανώς και σταθερά στην κορυφή των διεκδικήσεων του κλάδου;
Αυτά δεν είναι ερωτήματα προσωπικής αντιπαράθεσης.
Είναι ερωτήματα για μια επαγγελματική δραστηριότητα που μέσα σε μία δεκαπενταετία έχασε πάνω από το μισό δίκτυό της.
Η ενημέρωση που υπήρχε στο ΠΕΡΙΠΤΕΡΑΔΕΣ
Θα πρέπει εδώ να κάνουμε και μία απαραίτητη διευκρίνιση.
Κατά το παρελθόν είχαν δημοσιευθεί στο peripterades.blogspot.com στοιχεία για τα περιθώρια των Ευρωπαίων καπνοπωλών.
Οι δημοσιεύσεις αυτές δεν αποτελούσαν επίσημη ενημέρωση θεσμικού φορέα του κλάδου.
Ήταν αποτέλεσμα ανεξάρτητης προσωπικής έρευνας και προσπάθειας ενημέρωσης των συναδέλφων μέσω του ιστολογίου.
Σήμερα, με την πρόσβαση στις επίσημες νομοθετικές και κρατικές πηγές κάθε χώρας, η εικόνα μπορεί πλέον να παρουσιαστεί πολύ πιο ολοκληρωμένα και να επαληθευτεί από οποιονδήποτε.
Η συνέχεια
Η ιστορία όμως δεν σταματά εδώ.
Το ζήτημα του περιθωρίου, της ανώτατης λιανικής τιμής και της δυνατότητας προστασίας της αμοιβής του Έλληνα λιανοπωλητή έχει ήδη τεθεί επισήμως σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Στο επόμενο μέρος θα δημοσιεύσουμε το υπόμνημα που απεστάλη προς την αρμόδια υπηρεσία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής – DG TAXUD, θα παρουσιάσουμε τι ακριβώς ζητήσαμε να αποσαφηνιστεί και στη συνέχεια θα δούμε τι απάντησε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Πηγές – για επαλήθευση των στοιχείων
Το ιστορικό αφιέρωμα CEDT / Federazione Italiana Tabaccai – “The Role of Tobacconists in Europe” καταγράφει την έναρξη της ευρωπαϊκής συνεργασίας στη Βιέννη το 1963, την ελληνική παρουσία και τον σκοπό ανταλλαγής εθνικών καλών πρακτικών.
CEDT/FIT – Europe Special
Στο ίδιο επίσημο έντυπο περιλαμβάνεται η συνέντευξη του Θεόδωρου Μάλλιου για την ελληνική συμμετοχή, τις συνεχείς ενημερώσεις της CEDT και τη συμβολή της στις προμήθειες των καπνοπωλών.
Το επίσημο έγγραφο της Ομοσπονδίας Περιπτερούχων Καπνοπωλών Ελλάδος προς τη Βουλή το 2010 καταγράφει το αίτημα για ελάχιστο περιθώριο 8,2%, την τριήμερη πανελλαδική κινητοποίηση και την απεργία πείνας.
Έγγραφο ΟΠΚΕ – Βουλή των Ελλήνων, 2010
Η NielsenIQ Retail Establishment Survey, σε παρουσίαση του 2026, καταγράφει 9.130 περίπτερα το 2011 και 4.200 το 2024 για ηπειρωτική Ελλάδα και Κρήτη.
Παλαιότερα στοιχεία NielsenIQ καταγράφουν 9.904 περίπτερα το 2010 και 4.985 το 2020, δηλαδή πτώση 50,3%.
Η ειδική παρουσίαση της CEDT για την Ελλάδα καταγράφει την ιστορική υποχώρηση του περιθωρίου από 9,1% προ του 1993 σε 6,7% στις αρχές του 2010 και περίπου 4% μεταγενέστερα.
CEDT – Παρουσίαση για την Ελλάδα
Σχόλια