Το μέλλον του καπνού στην Ευρώπη αλλάζει – ποιος μιλά συγκεκριμένα για τη βιωσιμότητα των λιανοπωλητών;

 

 

Οι ευρωπαϊκές αποφάσεις που βρίσκονται μπροστά μπορούν να επηρεάσουν για χρόνια τα σημεία λιανικής πώλησης. Οι λιανοπωλητές όμως δεν αρκεί απλώς να αναφέρονται ως μέρος της «αλυσίδας». Χρειάζεται να γνωρίζουμε ποια συγκεκριμένα αιτήματα έχουν κατατεθεί για τη δική τους οικονομική βιωσιμότητα.

Μια νέα ανοικτή επιστολή προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή βρίσκεται σε διαδικασία συγκέντρωσης συνυπογραφών από οργανώσεις της ευρωπαϊκής αλυσίδας καπνού και νικοτίνης.

Στο κείμενο αναφέρεται ότι πίσω από την πρωτοβουλία βρίσκονται 50 οργανώσεις, οι οποίες εκπροσωπούν διαφορετικούς κρίκους της αγοράς: παραγωγούς, προμηθευτές, βιομηχανίες, logistics, λιανοπωλητές και επαγγελματικές ενώσεις. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στις εκατοντάδες χιλιάδες μικρές επιχειρήσεις και καπνοπωλεία που δραστηριοποιούνται σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Μέχρι εδώ, εύλογα θα μπορούσε κάποιος να πει ότι οι λιανοπωλητές βρίσκονται μέσα στην εικόνα.

Το ερώτημα όμως είναι διαφορετικό:

Βρίσκονται και τα συγκεκριμένα οικονομικά τους προβλήματα μέσα στις διεκδικήσεις;

Οι αποφάσεις που έρχονται δεν είναι μικρές

Η ίδια η ανοικτή επιστολή επισημαίνει ότι η αγορά βρίσκεται μπροστά σε μια ιδιαίτερα σημαντική περίοδο, καθώς εξετάζονται αλλαγές στην ευρωπαϊκή νομοθεσία για τα προϊόντα καπνού, τη διαφήμιση και τη φορολογία, με πιθανές σημαντικές οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες.

Αυτό επιβεβαιώνεται και από την ίδια την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Στις 2 Απριλίου 2026, η Επιτροπή δημοσίευσε την ολοκληρωμένη αξιολόγηση της Οδηγίας για τα Προϊόντα Καπνού 2014/40/ΕΕ και της Οδηγίας για τη διαφήμιση των προϊόντων καπνού. Η αξιολόγηση εξετάζει κατά πόσο το σημερινό πλαίσιο εξακολουθεί να ανταποκρίνεται στις εξελίξεις της αγοράς και ιδιαίτερα στην εμφάνιση νέων προϊόντων καπνού και νικοτίνης.

Παράλληλα, στο φορολογικό πεδίο η διαδικασία έχει ήδη προχωρήσει ακόμη περισσότερο: από τον Ιούλιο του 2025 υπάρχει πρόταση της Επιτροπής για αναθεώρηση της Tobacco Taxation Directive, με αλλαγές στα ελάχιστα επίπεδα φορολόγησης και επέκταση του συστήματος σε νέες κατηγορίες προϊόντων, όπως ηλεκτρονικά τσιγάρα, θερμαινόμενα προϊόντα και σακουλάκια νικοτίνης.

Άρα δεν συζητάμε για μια θεωρητική κουβέντα.

Διαμορφώνονται κανόνες που μπορούν να επηρεάσουν την αγορά και τα σημεία λιανικής για πολλά χρόνια.

Τι ζητά η κοινή επιστολή

Το κείμενο περιλαμβάνει αρκετές θέσεις που μπορούν εύλογα να ενδιαφέρουν και το λιανεμπόριο.

Ζητά, μεταξύ άλλων, οι μελλοντικές πολιτικές να βασίζονται σε επιστημονικά και πραγματικά δεδομένα, να τηρείται η αρχή της αναλογικότητας, να ακούγονται οι ενδιαφερόμενοι φορείς και να λαμβάνονται υπόψη οι πιθανές ανεπιθύμητες συνέπειες των νέων μέτρων.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται επίσης στο παράνομο εμπόριο, στις επιπτώσεις του για τα δημόσια έσοδα και στον κίνδυνο νέες ρυθμίσεις να μετατοπίσουν μεγαλύτερο μέρος της κατανάλωσης προς παράνομα κανάλια.

Όλα αυτά είναι σοβαρά ζητήματα.

Όμως, διαβάζοντας ολόκληρη την επιστολή, υπάρχει κάτι που δύσκολα περνά απαρατήρητο.

Πού είναι η οικονομική βιωσιμότητα του λιανοπωλητή;

Στο κείμενο που εξετάσαμε δεν εντοπίζεται συγκεκριμένη διεκδίκηση για την οικονομική θέση του λιανοπωλητή.

Δεν τίθεται, για παράδειγμα, συγκεκριμένο ζήτημα για:

• το πραγματικό περιθώριο κέρδους των σημείων λιανικής,
• τον τρόπο με τον οποίο οι συνεχείς φορολογικές μεταβολές επηρεάζουν αυτό το περιθώριο,
• το κόστος των ηλεκτρονικών συναλλαγών και των POS σε προϊόντα πολύ χαμηλού περιθωρίου,
• την προστασία της μικρής λιανικής επιχείρησης απέναντι σε αυξανόμενα λειτουργικά κόστη,
• ούτε κάποιο συγκεκριμένο οικονομικό μέτρο που θα διασφαλίζει ότι το νόμιμο σημείο πώλησης παραμένει βιώσιμο.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η επιστολή στρέφεται εναντίον των λιανοπωλητών.

Δεν στρέφεται.

Το ζήτημα είναι ότι άλλο πράγμα είναι να αναφέρεται ο λιανοπωλητής ως ένας κρίκος της αλυσίδας και άλλο να υπάρχει συγκεκριμένη θέση υπέρ της οικονομικής του επιβίωσης.

Και αυτή η διάκριση αποκτά μεγαλύτερη σημασία όταν η ίδια η επιστολή αναγνωρίζει ότι οι αποφάσεις που θα ληφθούν στις Βρυξέλλες θα διαμορφώσουν το μέλλον ολόκληρης της ευρωπαϊκής αλυσίδας για τα επόμενα χρόνια.

Και τι έχει κάνει η CEDT;

Εδώ χρειάζεται ακρίβεια.

Η CEDT – European Confederation of Tobacco Retailers έχει ως επίσημο σκοπό ακριβώς την εκπροσώπηση των καπνοπωλών.

Στην ιστοσελίδα της αναφέρει ότι εκπροσωπεί σχεδόν 130.000 Ευρωπαίους λιανοπωλητές καπνού και ότι αποστολή της είναι η προώθηση των συμφερόντων τους και ο διάλογος με τους ευρωπαϊκούς θεσμούς, ώστε οι μικρές οικογενειακές επιχειρήσεις να λειτουργούν μέσα σε ένα σαφές, ισορροπημένο και αναλογικό κανονιστικό πλαίσιο.

Επομένως θα ήταν άδικο να ισχυριστούμε ότι η CEDT δεν έχει δραστηριότητα.

Αντιθέτως, δημόσια στοιχεία δείχνουν παρεμβάσεις της.

Στην επίσημη ιστοσελίδα της εμφανίζεται, μεταξύ άλλων, παρέμβαση για την ευρωπαϊκή φορολογία καπνού με αίτημα μια ισορροπημένη προσέγγιση για την προστασία των ΜΜΕ και την αντιμετώπιση του παράνομου εμπορίου, καθώς και υποβολή θέσης για γαλλικό σχέδιο σχετικά με προϊόντα νικοτίνης.

Η CEDT έχει επίσης δημοσιεύσει στο παρελθόν ειδικές ενότητες για τον ρόλο των καπνοπωλών, τα νέα προϊόντα νικοτίνης, το λαθρεμπόριο και άλλες εξελίξεις που αφορούν το δίκτυο λιανικής.

Άρα παρέμβαση υπάρχει.

Το ερώτημα που παραμένει όμως είναι πιο συγκεκριμένο.

Υπάρχει ολοκληρωμένη θέση για τη βιωσιμότητα του λιανοπωλητή;

Στη δημόσια διαθέσιμη πληροφόρηση της CEDT που εξετάσαμε μέχρι σήμερα, δεν εντοπίσαμε δημοσιευμένο ολοκληρωμένο πλαίσιο ενόψει της νέας ευρωπαϊκής αναθεώρησης, στο οποίο να καταγράφονται συγκεκριμένα οικονομικά αιτήματα για τη βιωσιμότητα των λιανοπωλητών.

Και εδώ χρειάζεται μια σημαντική διευκρίνιση:

Το γεγονός ότι δεν εντοπίσαμε δημοσιευμένο έγγραφο δεν αποδεικνύει ότι δεν έχει γίνει θεσμική ή μη δημοσιοποιημένη παρέμβαση.

Γι' αυτό και το σωστό ερώτημα δεν είναι:

«Γιατί δεν κάνατε τίποτα;»

Το σωστό ερώτημα είναι:

«Ποια συγκεκριμένη θέση έχει κατατεθεί για την οικονομική βιωσιμότητα των Ευρωπαίων λιανοπωλητών και πού μπορεί να τη δει ο επαγγελματίας που εκπροσωπείται;»

Το ίδιο ερώτημα αφορά και την εθνική εκπροσώπηση

Η συζήτηση δεν αφορά μόνο την CEDT.

Όταν έρχονται μεγάλες αλλαγές στην ευρωπαϊκή νομοθεσία και οι εθνικές οργανώσεις συμμετέχουν άμεσα ή έμμεσα στον ευρωπαϊκό διάλογο, είναι εύλογο ο επαγγελματίας να γνωρίζει:

Ποια συγκεκριμένα αιτήματα έχουν κατατεθεί για εκείνον;

Υπήρξε επίσημη παρέμβαση για το περιθώριο κέρδους;

Υπήρξε θέση για το κόστος που επιβαρύνει το σημείο λιανικής;

Υπήρξε τεκμηριωμένη πρόταση για το πώς θα παραμείνει βιώσιμη η νόμιμη μικρή επιχείρηση όταν αλλάζουν φόροι, προϊόντα και κανονισμοί;

Αν υπάρχουν τέτοιες παρεμβάσεις, είναι προς όφελος ολόκληρου του κλάδου να δημοσιοποιηθούν.

Κοινή θέση της αλυσίδας και θέση του λιανοπωλητή δεν είναι το ίδιο πράγμα

Δεν υπάρχει τίποτε παράλογο στο να συνυπογράφουν διαφορετικοί κρίκοι μιας αγοράς κοινές θέσεις απέναντι σε σημαντικές ευρωπαϊκές αλλαγές.

Υπάρχουν θέματα στα οποία παραγωγοί, βιομηχανία, διανομή και λιανεμπόριο μπορούν πράγματι να έχουν κοινό συμφέρον.

Όμως δεν πρέπει να ξεχνάμε κάτι απλό:

ο κατασκευαστής, ο διανομέας και ο μικρός λιανοπωλητής δεν έχουν πάντοτε τα ίδια οικονομικά συμφέροντα.

Γι' αυτό η συμμετοχή σε μια γενική κοινή παρέμβαση αποκτά μεγαλύτερη αξία όταν συνοδεύεται και από μια σαφή, αυτόνομη και δημόσια θέση του λιανεμπορίου.

Μια θέση που να απαντά στο βασικό ερώτημα:

Με ποιους όρους θα μπορεί ο νόμιμος λιανοπωλητής να συνεχίσει να υπάρχει οικονομικά τα επόμενα χρόνια;

Γιατί μπορεί να μιλάμε για φορολογία, δημόσια υγεία, καινοτομία, νέα προϊόντα, παράνομο εμπόριο και ανταγωνιστικότητα.

Αλλά στο τέλος υπάρχει ένας άνθρωπος που πρέπει καθημερινά να ανοίξει το κατάστημά του, να πληρώσει εργαζομένους, ρεύμα, τράπεζες, POS, φόρους και λειτουργικά έξοδα και να μπορέσει να ζήσει από το περιθώριο που του απομένει.

Αν αυτός ο κρίκος πάψει να είναι βιώσιμος, τότε το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τον λιανοπωλητή. Αφορά τη λειτουργία ολόκληρης της νόμιμης αλυσίδας διανομής.

Οι πηγές

Ευρωπαϊκή Επιτροπή – Αξιολόγηση του νομοθετικού πλαισίου για τον έλεγχο του καπνού: Επίσημη σελίδα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

Ευρωπαϊκή Επιτροπή – Αναθεώρηση της Tobacco Taxation Directive: Revision of the Tobacco Taxation Directive

CEDT – European Confederation of Tobacco Retailers: Επίσημη ιστοσελίδα CEDT

Σημείωση ΠΕΡΙΠΤΕΡΑΔΕΣ: Η αναφορά στην απουσία συγκεκριμένων θέσεων αφορά το δημόσια προσβάσιμο υλικό που εξετάστηκε έως τις 7 Οκτωβρίου 2026. Εφόσον υπάρχει επίσημο υπόμνημα ή παρέμβαση εθνικής ή ευρωπαϊκής οργάνωσης που περιλαμβάνει συγκεκριμένα μέτρα για την οικονομική βιωσιμότητα των λιανοπωλητών, η δημοσιοποίησή του θα ήταν χρήσιμη για την ενημέρωση ολόκληρου του κλάδου.