17,9 εκατομμύρια λαθραία τσιγάρα κατασχέθηκαν στην Ελλάδα. Ήταν γνήσια ή πλαστά; Ποιος τα κατασκεύασε, ποιος τα πούλησε και ποιος τελικά ωφελήθηκε; Η ευρωπαϊκή ιχνηλασιμότητα, τα αναπάντητα ερωτήματα και το γαλλικό παράδειγμα οικονομικής προστασίας των καπνοπωλών.

ΠΕΡΙΠΤΕΡΑΔΕΣ | 9 Οκτωβρίου 2026

Μέσα σε δύο ημέρες, οι ελληνικές διωκτικές αρχές εντόπισαν και κατέσχεσαν συνολικά 17,9 εκατομμύρια λαθραία τσιγάρα, ποσότητα που αντιστοιχεί σε 895.000 πακέτα.

Οι διαφυγόντες δασμοί και φόροι ξεπερνούν τα 3,5 εκατομμύρια ευρώ.

Πρόκειται αναμφισβήτητα για σημαντικές επιτυχίες των ελληνικών ελεγκτικών αρχών.

Ωστόσο, πίσω από τις εντυπωσιακές ποσότητες υπάρχει ένα πολύ σοβαρότερο ζήτημα.

Ποιος κατασκευάζει τα τσιγάρα που καταλήγουν στην παράνομη αγορά; Ποιος τα αγοράζει αρχικά; Ποιος χρηματοδοτεί τη διακίνησή τους και ποιος τελικά εισπράττει τα παράνομα κέρδη;

Και κυρίως:

Αφού από το 2019 λειτουργεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση υποχρεωτικό σύστημα ιχνηλασιμότητας, γιατί δεν γνωρίζουμε από τις πρόσφατες δημόσιες ανακοινώσεις την πραγματική προέλευση των κατασχεμένων τσιγάρων;

Το ερώτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τα χιλιάδες νόμιμα περίπτερα και καπνοπωλεία, που υφίστανται τις συνέπειες του αθέμιτου ανταγωνισμού, λειτουργώντας παράλληλα με ιδιαίτερα περιορισμένα εμπορικά περιθώρια.

1. Μια επιστημονική έρευνα του 1998 που παραμένει επίκαιρη

Το 1998, οι ερευνητές Luk Joossens και Martin Raw δημοσίευσαν στο επιστημονικό περιοδικό Tobacco Control τη μελέτη:

«Cigarette smuggling in Europe: Who really benefits?»

Δηλαδή:

«Λαθρεμπόριο τσιγάρων στην Ευρώπη: Ποιος πραγματικά ωφελείται;»

Η μελέτη εξέταζε τον μηχανισμό του διεθνούς λαθρεμπορίου και διατύπωνε μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα οικονομική ανάλυση.

Οι συγγραφείς υποστήριζαν ότι οι μεγάλες καπνοβιομηχανίες μπορούσαν, υπό ορισμένες συνθήκες, να αποκομίζουν εμπορικά οφέλη ακόμη και όταν τσιγάρα που είχαν πωλήσει νόμιμα σε ενδιάμεσους εμπόρους κατέληγαν στη μαύρη αγορά.

Ο μηχανισμός που περιέγραφαν ήταν συγκεκριμένος.

Η καπνοβιομηχανία παράγει τα τσιγάρα και τα πουλά νόμιμα σε διανομείς ή εμπορικές εταιρείες, εισπράττοντας το τίμημα.

Στη συνέχεια, ορισμένα προϊόντα ενδέχεται να εκτραπούν προς την παράνομη αγορά, χωρίς την καταβολή των προβλεπόμενων φόρων.

Η χαμηλότερη τιμή μπορεί να ενισχύσει τη ζήτηση και να διευκολύνει την παρουσία γνωστών εμπορικών σημάτων σε αγορές όπου προηγουμένως δεν είχαν σημαντική παρουσία.

Παράλληλα, οι ερευνητές εξέταζαν κατά πόσο η ύπαρξη λαθρεμπορίου χρησιμοποιούνταν από τη βιομηχανία ως επιχείρημα κατά της αύξησης της φορολογίας.

Η ουσία της μελέτης ήταν ότι το λαθρεμπόριο δεν πρέπει να εξετάζεται αποκλειστικά στο τελευταίο στάδιο της παράνομης πώλησης, αλλά σε ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα.

Πρόκειται για ιστορική επιστημονική ανάλυση και όχι για απόδειξη ότι οι σημερινές καπνοβιομηχανίες συμμετέχουν σε παράνομη διακίνηση.

Το ΠΕΡΙΠΤΕΡΑΔΕΣ είχε αναδείξει το θέμα από το 2012

Στις 23 Νοεμβρίου 2012, το ΠΕΡΙΠΤΕΡΑΔΕΣ αναδημοσίευσε την παραπάνω επιστημονική μελέτη σε ελληνική μετάφραση.

Το άρθρο ανέλυε τις διεθνείς διαδρομές του λαθρεμπορίου, τον ρόλο των ενδιάμεσων εμπορικών εταιρειών και την ανάγκη παρακολούθησης των προϊόντων από τον κατασκευαστή μέχρι τον πραγματικό προορισμό τους.

Ιδιαίτερη σημασία είχε η πρόταση των ερευνητών να ενισχυθεί η ευθύνη παρακολούθησης των νόμιμα παραγόμενων τσιγάρων κατά τη διεθνή διακίνησή τους.

Είκοσι οκτώ χρόνια μετά την αρχική επιστημονική δημοσίευση, το ερώτημα παραμένει επίκαιρο: Τι έχει πραγματικά αλλάξει;

2. Οκτώβριος 2026: Δύο μεγάλες κατασχέσεις στην Ελλάδα

Πρώτη υπόθεση: 7,4 εκατομμύρια τσιγάρα

Στις 6 Οκτωβρίου 2026, η ΑΑΔΕ ανακοίνωσε την κατάσχεση 7,4 εκατομμυρίων τσιγάρων γνωστών εμπορικών σημάτων.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση, πρόκειται για τη μεγαλύτερη ποσότητα λαθραίων τσιγάρων που έχει εντοπιστεί στο εσωτερικό της χώρας.

Οι έλεγχοι πραγματοποιήθηκαν σε εγκαταστάσεις επιχειρήσεων εμπορίας αυτοκινήτων, κατασκευής φερέτρων και άλλους αποθηκευτικούς χώρους.

Εντοπίστηκαν επίσης φορτηγό με παραποιημένα χαρακτηριστικά και πλαστές πινακίδες, επιβατικά οχήματα, δίκυκλο και εξοπλισμός μεταφοράς.

Τα τσιγάρα βρίσκονταν σε ξύλινες κάσες, επενδυμένες με μεταλλικές ράβδους, ώστε να δυσχεραίνεται ο εντοπισμός τους κατά τον ακτινοσκοπικό έλεγχο.

Οι διαφυγόντες φόροι και δασμοί ξεπερνούσαν τα 1,4 εκατομμύρια ευρώ.

Συνελήφθησαν τέσσερα άτομα, ενώ η έρευνα συνεχίζεται.

Ιδιαίτερα σημαντική είναι μια λεπτομέρεια της επίσημης ανακοίνωσης:

Η ΑΑΔΕ γνωστοποίησε ότι δείγματα των κατασχεμένων τσιγάρων αποστέλλονταν στη Χημική Υπηρεσία και στις εταιρείες που εκπροσωπούν τα σχετικά εμπορικά σήματα, προκειμένου να εξεταστεί η γνησιότητά τους.

Επομένως, κατά τον χρόνο της ανακοίνωσης, δεν είχε δημοσιοποιηθεί οριστικό αποτέλεσμα για το εάν τα προϊόντα ήταν γνήσια ή πλαστά.

Δεύτερη υπόθεση: 10,5 εκατομμύρια τσιγάρα στον Πειραιά

Στις 8 Οκτωβρίου 2026, το Λιμενικό ανακοίνωσε δεύτερη μεγάλη κατάσχεση, η οποία είχε πραγματοποιηθεί την προηγούμενη ημέρα.

Σε εμπορευματοκιβώτιο στον Πειραιά εντοπίστηκαν 10,5 εκατομμύρια λαθραία τσιγάρα, κρυμμένα πίσω από μονωτικά υλικά.

Σύμφωνα με τα συνοδευτικά έγγραφα, το φορτίο είχε αναχωρήσει από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, με δηλωμένο τελικό προορισμό τη Σερβία.

Οι διαφυγόντες φόροι και δασμοί υπολογίστηκαν σε 2.148.862,99 ευρώ.

Συνελήφθη ο 33χρονος οδηγός του φορτηγού.

Ωστόσο, η ανακοίνωση δεν διευκρινίζει τον πραγματικό τόπο κατασκευής των τσιγάρων, τη γνησιότητά τους ή την αρχική εμπορική τους διαδρομή.

Ο συνολικός απολογισμός

Στοιχείο	Ποσότητα
Κατάσχεση ΑΑΔΕ	7.400.000 τσιγάρα
Κατάσχεση Λιμενικού	10.500.000 τσιγάρα
Συνολική ποσότητα	17.900.000 τσιγάρα
Αντίστοιχα πακέτα των 20	895.000
Διαφυγόντες φόροι και δασμοί	Πάνω από 3,5 εκατ. €

Οι δύο υποθέσεις είναι διαφορετικές και δεν έχει δημοσιοποιηθεί στοιχείο που να αποδεικνύει μεταξύ τους σύνδεση.

3. Μια αξιοσημείωτη ομοιότητα με παλαιότερη υπόθεση

Στις 12 Ιουλίου 2022, το Λιμενικό είχε ανακοινώσει την κατάσχεση 10,96 εκατομμυρίων λαθραίων τσιγάρων στον Πειραιά.

Το φορτίο προερχόταν επίσης από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και είχε δηλωμένο προορισμό το Μαυροβούνιο.

Στα συνοδευτικά έγγραφα, το περιεχόμενο εμφανιζόταν ως γυάλινα είδη.

Τέσσερα χρόνια αργότερα, καταγράφεται νέα μεγάλη κατάσχεση, με φορτίο από την ίδια χώρα αναχώρησης και δηλωμένο προορισμό άλλη χώρα εκτός ΕΕ.

Αυτό δεν αποδεικνύει κοινό κύκλωμα.

Αναδεικνύει, όμως, τη σημασία της διερεύνησης των διεθνών εμπορικών διαδρομών.

Ποιοι ήταν οι πραγματικοί αποστολείς, ποιοι οι παραλήπτες και ποια η προέλευση των προϊόντων;

Άλλωστε, η χώρα από την οποία αναχωρεί ένα φορτίο δεν είναι απαραίτητα η χώρα στην οποία κατασκευάστηκε.

4. Το κρίσιμο ερώτημα: Γνήσια ή πλαστά τα 17,9 εκατομμύρια λαθραία τσιγάρα;

Εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο ζήτημα που αναδεικνύουν οι πρόσφατες κατασχέσεις.

Τα προϊόντα ήταν γνήσια τσιγάρα νόμιμων καπνοβιομηχανιών ή απομιμήσεις;

Η απάντηση είναι καθοριστική.

Εάν ήταν γνήσια

Τότε πρέπει να εξεταστεί η αρχική εμπορική τους διαδρομή.

Ποια εταιρεία τα κατασκεύασε;

Σε ποιο εργοστάσιο παράχθηκαν;

Ποιος ήταν ο πρώτος αγοραστής;

Σε ποιους ενδιάμεσους εμπόρους μεταπωλήθηκαν;

Ποιος ήταν ο αρχικός νόμιμος προορισμός;

Και σε ποιο σημείο της εφοδιαστικής αλυσίδας εκτράπηκαν προς την παράνομη αγορά;

Η απάντηση θα μπορούσε να φωτίσει όχι μόνο τον μηχανισμό μεταφοράς, αλλά και την οικονομική οργάνωση της παράνομης διακίνησης.

Εάν ήταν πλαστά

Η διερεύνηση αποκτά διαφορετική κατεύθυνση.

Πρέπει να αναζητηθούν οι παράνομες εγκαταστάσεις παραγωγής, οι προμηθευτές πρώτων υλών, τα δίκτυα μεταφοράς και όσοι χρηματοδοτούν τη δραστηριότητα.

Η αναγραφή γνωστής μάρκας σε ένα πλαστό πακέτο δεν αποδεικνύει ότι η νόμιμη καπνοβιομηχανία το κατασκεύασε ή εισέπραξε χρήματα από την πώλησή του.

Υπάρχει και τρίτη περίπτωση

Τα τσιγάρα μπορεί να είναι γνήσια, αλλά να έχουν κατασκευαστεί εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, με αρχικό προορισμό μια τρίτη χώρα.

Σε αυτή την περίπτωση, ενδέχεται να μην υπάγονταν στην υποχρέωση ευρωπαϊκής ιχνηλασιμότητας.

Η έρευνα μπορεί να συνεχιστεί μέσω τελωνειακών εγγράφων, εμπορικών παραστατικών και διεθνούς συνεργασίας, αλλά όχι απαραίτητα μέσω του ευρωπαϊκού συστήματος.

Το ερώτημα που παραμένει αναπάντητο

Ήταν γνήσια ή πλαστά τα 17,9 εκατομμύρια κατασχεμένα τσιγάρα;

Και εφόσον ήταν γνήσια, ποια στοιχεία προέκυψαν για την αρχική εμπορική τους διαδρομή;

Δεν υποστηρίζουμε ότι οι αρμόδιες αρχές δεν πραγματοποιούν σχετικούς ελέγχους.

Επισημαίνουμε ότι τα συγκεκριμένα αποτελέσματα δεν περιλαμβάνονται στις αρχικές δημοσιοποιημένες ανακοινώσεις.

Η δημοσιοποίησή τους, όταν ολοκληρωθούν οι αναγκαίοι έλεγχοι και εφόσον δεν επηρεάζεται η εξέλιξη των ερευνών, θα επέτρεπε την πληρέστερη κατανόηση του μηχανισμού του λαθρεμπορίου.

5. Η ευρωπαϊκή ιχνηλασιμότητα: Τι προβλέπει η νομοθεσία;

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θεσπίσει υποχρεωτικό σύστημα ιχνηλασιμότητας καπνικών προϊόντων.

Το σχετικό πλαίσιο περιλαμβάνει την Οδηγία 2014/40/ΕΕ, ιδιαίτερα το άρθρο 15, και τον Εκτελεστικό Κανονισμό 2018/574, όπως ισχύει.

Το σύστημα εφαρμόζεται από τις 20 Μαΐου 2019 στα τσιγάρα και στον καπνό για στριφτά τσιγάρα, ενώ από τις 20 Μαΐου 2024 επεκτάθηκε στις υπόλοιπες κατηγορίες καπνικών προϊόντων.

Κάθε συσκευασία που υπάγεται στο σύστημα πρέπει να φέρει μοναδικό αναγνωριστικό κωδικό.

Οι εμπλεκόμενοι οικονομικοί φορείς υποχρεούνται να καταγράφουν τις προβλεπόμενες κινήσεις των προϊόντων στην εφοδιαστική αλυσίδα.

Σκοπός είναι οι αρμόδιες αρχές να μπορούν να παρακολουθούν τη νόμιμη διαδρομή των προϊόντων και να εντοπίζουν το σημείο ενδεχόμενης εκτροπής τους προς την παράνομη αγορά.

Τι μπορεί να αποκαλύψει ο μοναδικός κωδικός;

Το σύστημα προβλέπει στοιχεία για την παραγωγή, τον αρχικό προορισμό, τις μετακινήσεις, τους ενδιάμεσους αγοραστές και τις εμπορικές συναλλαγές.

Ορισμένα στοιχεία περιλαμβάνονται στον ίδιο τον κωδικό, ενώ άλλα συνδέονται με τα σχετικά ηλεκτρονικά αρχεία.

Σύμφωνα με το άρθρο 15 παράγραφος 2 της Οδηγίας, προβλέπεται δυνατότητα αναζήτησης ακόμη και στοιχείων που αφορούν τιμολόγια, παραγγελίες και πληρωμές των αγοραστών στην καλυπτόμενη εφοδιαστική αλυσίδα.

Επομένως, η ιχνηλασιμότητα δεν δημιουργήθηκε απλώς για να γνωρίζουμε ποιος παρήγαγε ένα πακέτο.

Δημιουργήθηκε για να μπορεί να διερευνηθεί και η εμπορική του διαδρομή.

6. Ένσημη ταινία και ιχνηλασιμότητα: Δύο διαφορετικά πράγματα

Εδώ απαιτείται μια ουσιαστική διευκρίνιση.

Η ελληνική ένσημη ταινία φορολογίας, ο ευρωπαϊκός μοναδικός κωδικός ιχνηλασιμότητας και τα χαρακτηριστικά ασφαλείας της συσκευασίας δεν ταυτίζονται.

Η ένσημη ταινία συνδέεται με το φορολογικό καθεστώς του προϊόντος.

Ο μοναδικός κωδικός ιχνηλασιμότητας επιτρέπει τη σύνδεση της συσκευασίας με στοιχεία παραγωγής και διακίνησης.

Τα χαρακτηριστικά ασφαλείας συμβάλλουν στον έλεγχο της γνησιότητας.

Μπορούν οι καπνοβιομηχανίες να πωλούν τσιγάρα χωρίς ελληνική ένσημη ταινία;

Ναι, υπό τις προβλεπόμενες νόμιμες διαδικασίες.

Για παράδειγμα, προϊόντα που προορίζονται για εξαγωγή ή διακινούνται υπό καθεστώς αναστολής φόρων δεν αντιμετωπίζονται φορολογικά όπως τα προϊόντα που έχουν ήδη τεθεί νόμιμα σε ανάλωση στην ελληνική αγορά.

Η απουσία ελληνικής ένσημης ταινίας δεν σημαίνει αυτομάτως ότι απουσιάζει και ο ευρωπαϊκός κωδικός ιχνηλασιμότητας.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν το συγκεκριμένο προϊόν υπάγεται στην υποχρέωση ευρωπαϊκής σήμανσης.

7. Το σημαντικό όριο της ιχνηλασιμότητας: Τα προϊόντα τρίτων χωρών

Η ευρωπαϊκή νομοθεσία προβλέπει υποχρέωση ιχνηλασιμότητας για τσιγάρα που κατασκευάζονται στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ακόμη και όταν προορίζονται για εξαγωγή.

Η υποχρέωση καλύπτει επίσης τσιγάρα που κατασκευάζονται εκτός ΕΕ και προορίζονται για την ευρωπαϊκή αγορά.

Τι συμβαίνει, όμως, όταν τα τσιγάρα κατασκευάζονται εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης και προορίζονται για άλλη τρίτη χώρα;

Εδώ βρίσκεται ένας ουσιαστικός περιορισμός.

Ένα φορτίο μπορεί να έχει κατασκευαστεί εκτός ΕΕ, να προορίζεται για άλλη χώρα εκτός ΕΕ και να διέρχεται από ευρωπαϊκό λιμάνι υπό το προβλεπόμενο τελωνειακό καθεστώς.

Εφόσον τα προϊόντα δεν προορίζονται για την αγορά της Ένωσης και δεν εμπίπτουν για άλλο λόγο στο σχετικό πεδίο εφαρμογής, δεν απαιτείται κατ' αρχήν να φέρουν ευρωπαϊκό μοναδικό κωδικό.

Εάν στη συνέχεια εκτραπούν παράνομα προς την ευρωπαϊκή αγορά, μπορεί να μην υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία στο ευρωπαϊκό σύστημα ιχνηλασιμότητας για την προηγούμενη διακίνησή τους.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι τελωνειακές αρχές αδυνατούν να διερευνήσουν την προέλευση του φορτίου.

Μπορούν να αξιοποιήσουν άλλα στοιχεία και να ζητήσουν διεθνή συνεργασία.

Σημαίνει, όμως, ότι η ευρωπαϊκή ιχνηλασιμότητα δεν καλύπτει αυτομάτως κάθε τσιγάρο που παράγεται και διακινείται παγκοσμίως.

Και αν ο κατασκευαστής δεν τοποθετήσει τον υποχρεωτικό κωδικό;

Εάν υπάρχει υποχρέωση ευρωπαϊκής ιχνηλασιμότητας και αυτή δεν τηρείται, τίθεται θέμα μη συμμόρφωσης με τη νομοθεσία.

Πρέπει τότε να εξεταστούν ο πραγματικός κατασκευαστής, ο εισαγωγέας, η αρχική αγορά προορισμού και οι ευθύνες των εμπλεκόμενων φορέων.

Η απουσία κωδικού δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι ο νόμιμος κατασκευαστής συμμετείχε στο λαθρεμπόριο.

Μπορεί να πρόκειται για πλαστά προϊόντα ή για προϊόντα που δεν υπάγονταν εξαρχής στο ευρωπαϊκό σύστημα.

Αυτός είναι ακόμη ένας λόγος για τον οποίο η εξακρίβωση της γνησιότητας των κατασχεμένων τσιγάρων είναι τόσο σημαντική.

8. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας καταγράφει κενά στους διεθνείς ελέγχους

Το ζήτημα δεν περιορίζεται στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Το 2018 τέθηκε σε ισχύ το διεθνές Πρωτόκολλο για την Εξάλειψη του Παράνομου Εμπορίου Προϊόντων Καπνού, στο πλαίσιο της Σύμβασης-Πλαισίου του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας.

Η έκθεση προόδου του 2025 παρουσιάζει ενδιαφέροντα στοιχεία.

Από τα κράτη που υπέβαλαν αναφορές, μόλις 44% δήλωσαν ότι απαιτούν πλήρη έλεγχο δέουσας επιμέλειας για όλους τους εμπλεκομένους στην εφοδιαστική αλυσίδα.

Μόνο 41% ανέφεραν υποχρέωση παρακολούθησης των πωλήσεων, ώστε οι ποσότητες να ανταποκρίνονται στη νόμιμη ζήτηση της αγοράς.

Και μόλις 35% ανέφεραν ότι απαιτούν γνωστοποίηση στις αρχές όταν υπάρχουν ενδείξεις παράνομης δραστηριότητας πελατών.

Τα ποσοστά αφορούν τις χώρες που συμμετείχαν στη συγκεκριμένη παγκόσμια αξιολόγηση και όχι αποκλειστικά την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Το σημαντικό συμπέρασμα

Η ύπαρξη ενός κωδικού πάνω στο πακέτο δεν αρκεί από μόνη της.

Εάν δεν καταγράφονται με αξιοπιστία οι πραγματικοί αγοραστές, οι εμπορικές συναλλαγές και οι διαδρομές των φορτίων, μπορούν να παραμένουν σημαντικά κενά στην παρακολούθηση της εφοδιαστικής αλυσίδας.

Και αυτό ακριβώς το πρόβλημα είχαν επισημάνει οι ερευνητές Joossens και Raw ήδη από το 1998.

9. Οι συμφωνίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τις μεγάλες καπνοβιομηχανίες

Ένα ακόμη ιστορικό στοιχείο παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον.

Μεταξύ 2004 και 2010, η Ευρωπαϊκή Ένωση και συμμετέχοντα κράτη συνήψαν συμφωνίες με τέσσερις μεγάλες διεθνείς καπνοβιομηχανίες:

Philip Morris International, Japan Tobacco International, British American Tobacco και Imperial Tobacco Limited.

Οι συμφωνίες αφορούσαν την αντιμετώπιση του λαθρεμπορίου και της παραποίησης τσιγάρων.

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF), προέβλεπαν συνολικές πληρωμές 2,15 δισεκατομμυρίων δολαρίων.

Περιλάμβαναν επίσης δεσμεύσεις για την πρόληψη της εκτροπής προϊόντων προς εγκληματικά δίκτυα.

Οι κατασκευαστές δεσμεύονταν, μεταξύ άλλων, να ελέγχουν τους πελάτες τους, να διαθέτουν ποσότητες ανάλογες της νόμιμης ζήτησης και να εφαρμόζουν μηχανισμούς παρακολούθησης της διακίνησης.

Οι συμφωνίες έχουν διαφορετικές διάρκειες και ορισμένες έχουν ήδη λήξει.

Είναι σημαντικό να διευκρινιστεί ότι η σύναψή τους δεν αποτελεί από μόνη της παραδοχή ενοχής των εταιρειών.

Τι σημαίνουν όλα αυτά;

Η Ευρωπαϊκή Ένωση είχε ήδη αναγνωρίσει από τις αρχές της δεκαετίας του 2000 ότι η αποτελεσματική αντιμετώπιση του λαθρεμπορίου απαιτεί ουσιαστικό έλεγχο της εφοδιαστικής αλυσίδας.

Επομένως, η διερεύνηση δεν πρέπει να περιορίζεται μόνο στον τελευταίο μεταφορέα ή στον παράνομο πωλητή.

Η προέλευση των προϊόντων, οι αρχικοί αγοραστές και οι διαδοχικές εμπορικές συναλλαγές αποτελούν σημαντικά στοιχεία μιας ολοκληρωμένης έρευνας.

Αυτό δεν συνεπάγεται αυτόματη νομική ευθύνη του κατασκευαστή για κάθε μεταγενέστερη παράνομη πράξη.

Σημαίνει όμως ότι η διερεύνηση οφείλει να ακολουθεί τα διαθέσιμα πραγματικά στοιχεία, όσο μακριά κι αν οδηγούν.

10. Σεπτέμβριος 2026: Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο διαπιστώνει σοβαρές αδυναμίες

Στις 8 Σεπτεμβρίου 2026, το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο δημοσίευσε την ειδική έκθεση 23/2026:

Combating the illicit trade in tobacco in the EU – Fragmented efforts and persistent gaps.

Η έκθεση εξετάζει την αποτελεσματικότητα των ευρωπαϊκών ενεργειών για την καταπολέμηση του παράνομου εμπορίου καπνού.

Σύμφωνα με το Συνέδριο, οι εκτιμώμενες απώλειες δημόσιων εσόδων στην ΕΕ και στα κράτη-μέλη ανέρχονται σε περίπου 13 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως.

Οι ελεγκτές διαπίστωσαν ότι εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικά κενά στην πληροφόρηση για το πραγματικό μέγεθος της παράνομης αγοράς.

Παράλληλα, κατέγραψαν αδυναμίες στον συντονισμό μεταξύ των κρατών-μελών και στην αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των μέτρων που εφαρμόζονται.

Η έκθεση δεν αποδεικνύει ότι η ευρωπαϊκή ιχνηλασιμότητα έχει αποτύχει συνολικά.

Αναδεικνύει, όμως, ότι η ύπαρξη νομοθετικών και τεχνολογικών μηχανισμών δεν αρκεί χωρίς αποτελεσματική συνεργασία, ολοκληρωμένες έρευνες και μετρήσιμα αποτελέσματα.

11. Η μεγάλη ζημιά για τα νόμιμα περίπτερα και καπνοπωλεία

Μέσα σε αυτή τη συζήτηση υπάρχει ένας παράγοντας που συχνά παραμένει στο περιθώριο.

Ο νόμιμος περιπτερούχος και καπνοπώλης.

Το νόμιμο σημείο πώλησης προμηθεύεται τα προϊόντα του από την επίσημη εφοδιαστική αλυσίδα.

Υποχρεούται να τηρεί τη φορολογική, ασφαλιστική και εργατική νομοθεσία, να διαθέτει τα προβλεπόμενα συστήματα πληρωμών και να συμμορφώνεται με τις υποχρεώσεις πώλησης καπνικών προϊόντων.

Παράλληλα, λειτουργεί με ιδιαίτερα περιορισμένα εμπορικά περιθώρια κέρδους.

Απέναντί του υπάρχει μια παράνομη αγορά, που μπορεί να διαθέτει προϊόντα χωρίς την καταβολή των προβλεπόμενων φόρων και χωρίς τις αντίστοιχες νόμιμες υποχρεώσεις.

Αυτό δημιουργεί συνθήκες αθέμιτου ανταγωνισμού.

Το κράτος υπολογίζει τους χαμένους φόρους. Ποιος υπολογίζει τις χαμένες πωλήσεις;

Σε κάθε μεγάλη κατάσχεση δημοσιοποιούνται οι ποσότητες και οι διαφυγόντες φόροι και δασμοί.

Είναι φυσικό και απαραίτητο.

Όμως υπάρχει και μια δεύτερη οικονομική διάσταση.

Πόσες νόμιμες πωλήσεις στερούνται τα περίπτερα και τα καπνοπωλεία εξαιτίας του παράνομου εμπορίου;

Δεν μπορούμε να υπολογίσουμε αυτή τη ζημιά απευθείας από τις κατασχεμένες ποσότητες.

Δεν γνωρίζουμε πόσα από τα συγκεκριμένα προϊόντα προορίζονταν πραγματικά για την ελληνική αγορά.

Ούτε μπορούμε να θεωρήσουμε ότι κάθε παράνομα αγορασμένο πακέτο θα είχε αγοραστεί οπωσδήποτε από νόμιμο σημείο πώλησης.

Παρά τους περιορισμούς αυτούς, η παράνομη αγορά αποτελεί παράγοντα πίεσης για τη νόμιμη μικρή λιανική.

Και εδώ προκύπτει ένα ουσιαστικό ερώτημα:

Γιατί η οικονομική ζημιά του κράτους καταγράφεται σε κάθε μεγάλη υπόθεση, ενώ η ζημιά που υφίσταται το νόμιμο δίκτυο λιανικής δεν αποτελεί αντίστοιχο αντικείμενο συστηματικής δημόσιας καταγραφής;

12. Γαλλία: Το κράτος προβλέπει οικονομική στήριξη των καπνοπωλών που χάνουν τζίρο. Στην Ελλάδα;

Μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα ευρωπαϊκή πρακτική συναντάμε στη Γαλλία.

Εκεί, η πολιτεία έχει θεσπίσει συγκεκριμένους μηχανισμούς οικονομικής ενίσχυσης των καπνοπωλών (buralistes) που αντιμετωπίζουν σοβαρές οικονομικές δυσκολίες.

Οι γαλλικές ρυθμίσεις παρουσιάζουν ενδιαφέρον, ιδιαίτερα επειδή τα νόμιμα σημεία πώλησης καπνικών επηρεάζονται τόσο από μεταβολές της κατανάλωσης όσο και από τις διασυνοριακές αγορές και την παράνομη διακίνηση.

Έκτακτη οικονομική ενίσχυση λόγω ασυνήθιστης πτώσης του τζίρου

Με το γαλλικό Διάταγμα 2023-958 της 19ης Οκτωβρίου 2023, θεσπίστηκε μηχανισμός έκτακτης οικονομικής στήριξης των καπνοπωλών που παρουσιάζουν ασυνήθιστη μείωση του κύκλου εργασιών τους από καπνικά προϊόντα.

Το καθεστώς καλύπτει την περίοδο 2023–2027.

Αφορά επιλέξιμα μόνιμα καπνοπωλεία, των οποίων ο ετήσιος κύκλος εργασιών από καπνικά προϊόντα κατά το προηγούμενο έτος κυμαινόταν μεταξύ 50.000 και 400.000 ευρώ.

Η ενίσχυση υπολογίζεται στο 1% του εξαμηνιαίου κύκλου εργασιών από καπνικά, με ανώτατο όριο 3.000 ευρώ ανά εξάμηνο, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις.

Για να χορηγηθεί, εξετάζεται εάν η εξέλιξη του τζίρου είναι σημαντικά δυσμενέστερη από την εθνική τάση, καθώς και εάν παρατηρείται αντίστοιχη εξέλιξη στο σύνολο των καπνοπωλείων του δήμου.

Πρόσθετη ετήσια ενίσχυση μικρών καπνοπωλείων

Παράλληλα, η Γαλλία διαθέτει ξεχωριστό μηχανισμό κατ' αποκοπή οικονομικής ενίσχυσης.

Σύμφωνα με την επίσημη ενημέρωση του γαλλικού Υπουργείου Οικονομικών της 13ης Ιουλίου 2026, προβλέπεται ετήσια ενίσχυση 2.500 ευρώ για επιλέξιμα μόνιμα καπνοπωλεία με συγκεκριμένο κύκλο εργασιών.

Σε ορισμένες περιοχές, όπως μικρούς δήμους, περιοχές αγροτικής αναζωογόνησης ή συγκεκριμένες αστικές ζώνες, μπορεί να χορηγείται επιπλέον ενίσχυση 2.500 ευρώ.

Πρόκειται για αποζημίωση λόγω λαθρεμπορίου;

Εδώ χρειάζεται μια σημαντική διευκρίνιση.

Η γαλλική έκτακτη ενίσχυση δεν αποτελεί αυτομάτως αποζημίωση για αποδεδειγμένες απώλειες από το λαθρεμπόριο.

Η χορήγησή της δεν απαιτεί να αποδείξει ο καπνοπώλης ότι έχασε συγκεκριμένο αριθμό πωλήσεων εξαιτίας παράνομων τσιγάρων.

Η μείωση του τζίρου μπορεί να οφείλεται σε περισσότερους παράγοντες, όπως η μεταβολή της κατανάλωσης, η φορολογία, οι αγορές από γειτονικές χώρες ή το παράνομο εμπόριο.

Η ουσιαστική διαφορά είναι ότι η γαλλική πολιτεία έχει δημιουργήσει μηχανισμούς οικονομικής προστασίας του νόμιμου δικτύου όταν αυτό αντιμετωπίζει σοβαρές δυσκολίες.

Η γαλλική αγορά λειτουργεί με διαφορετικό καθεστώς λιανικής πώλησης καπνικών από την ελληνική. Επομένως, δεν μπορεί να γίνει απλή και αυτόματη μεταφορά των ρυθμίσεων.

Ωστόσο, η ύπαρξη των ενισχύσεων αποδεικνύει ότι η οικονομική προστασία των νόμιμων σημείων πώλησης μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο συγκεκριμένης κρατικής πολιτικής.

Και στην Ελλάδα;

Τα ελληνικά περίπτερα και καπνοπωλεία αντιμετωπίζουν περιορισμένα εμπορικά περιθώρια, αυξανόμενες λειτουργικές δαπάνες και τον ανταγωνισμό της παράνομης αγοράς.

Παράλληλα, ο αριθμός των παραδοσιακών σημείων πώλησης έχει μειωθεί σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες.

Γιατί να μη μελετηθεί και στην Ελλάδα ένας αντίστοιχος μηχανισμός οικονομικής στήριξης των νόμιμων περιπτέρων και καπνοπωλείων που παρουσιάζουν σοβαρή και τεκμηριωμένη μείωση των πωλήσεών τους;

Ένα τέτοιο μέτρο θα μπορούσε να σχεδιαστεί με αντικειμενικά κριτήρια, λαμβάνοντας υπόψη τις οικονομικές δυνατότητες, τις πραγματικές συνθήκες της αγοράς και τις ιδιαιτερότητες της ελληνικής μικρής λιανικής.

Η αντιμετώπιση του λαθρεμπορίου δεν πρέπει να περιορίζεται αποκλειστικά στην καταστολή.

Πρέπει να εξετάζεται και η οικονομική προστασία των επαγγελματιών που λειτουργούν νόμιμα.

13. Ποιος πραγματικά ωφελείται από το λαθρεμπόριο;

Η απάντηση δεν είναι ίδια σε όλες τις περιπτώσεις.

Οι οργανωτές του παράνομου εμπορίου μπορούν να αποκομίζουν μεγάλα οικονομικά οφέλη από την αποφυγή της νόμιμης φορολογίας.

Οι παράνομοι διανομείς και πωλητές μπορούν επίσης να αποκτούν εισόδημα χωρίς να τηρούν τις προβλεπόμενες φορολογικές και εμπορικές υποχρεώσεις.

Στην περίπτωση των γνήσιων τσιγάρων, ο νόμιμος κατασκευαστής μπορεί να έχει ήδη εισπράξει το τίμημα της αρχικής πώλησης προτού τα προϊόντα καταλήξουν παράνομα σε διαφορετική αγορά.

Αυτό, όμως, δεν αποδεικνύει ότι γνώριζε ή ενέκρινε την εκτροπή.

Ούτε αποδεικνύει αυτομάτως πρόσθετο οικονομικό κέρδος από τη μεταγενέστερη λαθρεμπορία.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, η παράνομη αγορά μπορεί να υποκαθιστά νόμιμες πωλήσεις, προκαλώντας ζημιά ακόμη και στους ίδιους τους νόμιμους κατασκευαστές.

Γι' αυτό πρέπει να ξεχωρίζουμε το πιθανό εμπορικό όφελος από την αποδεδειγμένη συμμετοχή σε παράνομη δραστηριότητα.

Η επιστημονική μελέτη του 1998 είχε θέσει ακριβώς αυτό το ζήτημα προς διερεύνηση.

Σήμερα, με την ύπαρξη συστημάτων ιχνηλασιμότητας, αυστηρότερων κανόνων ελέγχου και διεθνών μηχανισμών συνεργασίας, υπάρχουν περισσότερες δυνατότητες να εξεταστούν συγκεκριμένες περιπτώσεις.

Το ζητούμενο είναι να αξιοποιούνται αποτελεσματικά τα διαθέσιμα στοιχεία.

14. Τα επτά ερωτήματα που θέτει το ΠΕΡΙΠΤΕΡΑΔΕΣ

Με αφορμή τις πρόσφατες κατασχέσεις, το ισχύον ευρωπαϊκό πλαίσιο και τις διεθνείς εκθέσεις, θεωρούμε ότι αξίζει να δοθούν συγκεκριμένες απαντήσεις από τις αρμόδιες ελληνικές και ευρωπαϊκές αρχές.

1. Γνησιότητα των κατασχεμένων προϊόντων

Από τα 17,9 εκατομμύρια τσιγάρα που κατασχέθηκαν, πόσα διαπιστώθηκε ότι ήταν γνήσια και πόσα πλαστά;

2. Προέλευση και κατασκευαστές

Για τα γνήσια προϊόντα, διαπιστώθηκε η χώρα κατασκευής και η επιχείρηση που τα παρήγαγε;

3. Ευρωπαϊκή ιχνηλασιμότητα

Έφεραν μοναδικούς κωδικούς ιχνηλασιμότητας; Εάν ναι, αξιοποιήθηκαν για τη διερεύνηση της εμπορικής τους διαδρομής;

4. Αρχικοί αγοραστές και ενδιάμεσοι έμποροι

Κατέστη δυνατός ο εντοπισμός των πρώτων αγοραστών και των διαδοχικών εμπορικών συναλλαγών;

5. Οικονομική οργάνωση

Διερευνήθηκαν οι χρηματοοικονομικές συναλλαγές, οι πραγματικοί δικαιούχοι και τα πιθανά παράνομα κέρδη;

6. Τελική κατάληξη των υποθέσεων

Υπάρχουν διαθέσιμα συγκεντρωτικά στοιχεία για καταδίκες, εξαρθρώσεις οργανωμένων δικτύων και δεσμεύσεις περιουσιακών στοιχείων;

7. Προστασία της νόμιμης μικρής λιανικής

Υπάρχει σχεδιασμός καταγραφής της οικονομικής ζημιάς που προκαλεί το παράνομο εμπόριο στα νόμιμα περίπτερα και καπνοπωλεία; Και έχει εξεταστεί η δυνατότητα οικονομικής στήριξής τους, κατά το παράδειγμα άλλων ευρωπαϊκών χωρών;

Τα ερωτήματα αυτά δεν αποτελούν ισχυρισμό ότι οι αρμόδιες αρχές δεν πραγματοποιούν τις αναγκαίες έρευνες.

Αφορούν την ανάγκη πληρέστερης δημόσιας ενημέρωσης και ουσιαστικής αξιολόγησης των αποτελεσμάτων της αντιμετώπισης του λαθρεμπορίου.

Συμπέρασμα: Δεν αρκεί να γνωρίζουμε πόσα τσιγάρα κατάσχονται

Το 1998, οι ερευνητές Joossens και Raw έθεσαν ένα ερώτημα που αφορούσε την οικονομική λειτουργία του διεθνούς λαθρεμπορίου.

Ποιος πραγματικά ωφελείται;

Το 2012, το ΠΕΡΙΠΤΕΡΑΔΕΣ αναδημοσίευσε την έρευνά τους, αναδεικνύοντας ένα πρόβλημα που ξεπερνούσε την εικόνα της παράνομης πώλησης στον δρόμο.

Το 2019, η Ευρωπαϊκή Ένωση έθεσε σε εφαρμογή το υποχρεωτικό σύστημα ιχνηλασιμότητας των τσιγάρων.

Το 2025, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας εξακολουθούσε να καταγράφει σημαντικά κενά στην εφαρμογή των διεθνών μηχανισμών παρακολούθησης της εφοδιαστικής αλυσίδας.

Τον Σεπτέμβριο του 2026, το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο διαπίστωνε σοβαρές αδυναμίες στον συντονισμό της ευρωπαϊκής αντιμετώπισης του παράνομου εμπορίου.

Και τον Οκτώβριο του ίδιου έτους, οι ελληνικές αρχές ανακοίνωναν την κατάσχεση σχεδόν 18 εκατομμυρίων λαθραίων τσιγάρων μέσα σε δύο ημέρες.

Οι επιτυχίες των διωκτικών αρχών είναι σημαντικές και πρέπει να αναγνωρίζονται.

Όμως η αντιμετώπιση του λαθρεμπορίου δεν πρέπει να σταματά στον αριθμό των κατασχεμένων πακέτων και των συλλήψεων.

Χρειάζεται να γνωρίζουμε, όταν ολοκληρώνονται οι σχετικές έρευνες, εάν τα προϊόντα ήταν γνήσια, ποια ήταν η αρχική εμπορική τους διαδρομή και ποιοι αποκόμισαν τα παράνομα οικονομικά οφέλη.

Η ευρωπαϊκή ιχνηλασιμότητα προσφέρει σημαντικές δυνατότητες προς αυτή την κατεύθυνση.

Παράλληλα, η διεθνής διακίνηση προϊόντων που δεν καλύπτονται από το ευρωπαϊκό σύστημα αναδεικνύει την ανάγκη αποτελεσματικότερης τελωνειακής συνεργασίας και ελέγχου των πραγματικών εμπορικών συναλλαγών.

Υπάρχει, όμως, και μια ακόμη διάσταση που δεν πρέπει να παραμελείται.

Η προστασία του νόμιμου δικτύου περιπτέρων και καπνοπωλείων.

Η Γαλλία έχει θεσπίσει συγκεκριμένους μηχανισμούς οικονομικής στήριξης των καπνοπωλών που αντιμετωπίζουν σοβαρή μείωση πωλήσεων.

Η ελληνική πολιτεία θα μπορούσε να εξετάσει αντίστοιχες δυνατότητες, προσαρμοσμένες στις συνθήκες της εγχώριας αγοράς.

Γιατί το λαθρεμπόριο δεν στερεί μόνο φορολογικά έσοδα από το κράτος.

Υπονομεύει και τη λειτουργία του νόμιμου εμπορίου.

Το ΠΕΡΙΠΤΕΡΑΔΕΣ θεωρεί ότι η δημόσια ενημέρωση πρέπει να προχωρά πέρα από τις κατασχέσεις.

Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο πόσα λαθραία τσιγάρα εντοπίζονται.

Είναι ποιος τα κατασκεύασε, ποιος τα αγόρασε, ποιος τα διακίνησε και ποιος τελικά κέρδισε από την παράνομη εμπορία τους.