POS στα καπνικά στην Ευρώπη: πέντε χώρες, πέντε διαφορετικοί κανόνες

 

 

Η ηλεκτρονική πληρωμή δεν είναι παντού υποχρεωτική – και η ευρωπαϊκή εικόνα ανοίγει ένα σοβαρό ερώτημα για το κόστος που επιβαρύνει τον λιανοπωλητή

Όταν στην Ελλάδα συζητάμε για τη χρήση POS, πολλές φορές δημιουργείται η εντύπωση ότι η υποχρεωτική αποδοχή καρτών αποτελεί έναν ενιαίο ευρωπαϊκό κανόνα που εφαρμόζεται λίγο-πολύ με τον ίδιο τρόπο σε όλα τα κράτη μέλη.

Η πραγματικότητα είναι διαφορετική.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση ρυθμίζει σημαντικές πλευρές των πληρωμών με κάρτα — τις διατραπεζικές προμήθειες, την απαγόρευση ορισμένων πρόσθετων χρεώσεων, τη διαφάνεια των χρεώσεων και τους κανόνες των συστημάτων καρτών. Δεν έχει όμως θεσπίσει έναν γενικό κανόνα που να υποχρεώνει κάθε έμπορο σε κάθε κράτος μέλος να δέχεται υποχρεωτικά κάρτα.

Ακόμη και ο Κανονισμός (ΕΕ) 2015/751, όταν ρυθμίζει τον κανόνα «Honour All Cards», ξεκινά ουσιαστικά από την περίπτωση του εμπόρου που έχει ήδη αποφασίσει να δέχεται κάρτες και ρυθμίζει ποιες κατηγορίες καρτών μπορεί ή δεν μπορεί να υποχρεωθεί να αποδέχεται.

Η σύγκριση πέντε κρατών μελών είναι αποκαλυπτική.

Γαλλία: σταθερή τιμή στα καπνικά, θεσμική αμοιβή του καπνοπώλη – αλλά όχι γενικά υποχρεωτική κάρτα

Η περίπτωση της Γαλλίας παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον.

Σύμφωνα με το γαλλικό Υπουργείο Οικονομίας, ένας επαγγελματίας μπορεί καταρχήν να αρνηθεί πληρωμή με τραπεζική κάρτα, αρκεί να έχει ενημερώσει προηγουμένως και με εμφανή τρόπο τον καταναλωτή. Εφόσον δέχεται κάρτες, μπορεί επίσης να προβλέπει ελάχιστο ποσό αγοράς για χρήση κάρτας. Η επίσημη αυτή ενημέρωση επικαιροποιήθηκε στις 27 Ιανουαρίου 2026.

Στα καπνικά, όμως, το γαλλικό σύστημα είναι εξαιρετικά αυστηρά ρυθμισμένο. Οι débitants de tabac οφείλουν να πωλούν τα καπνικά προϊόντα στις τιμές που δημοσιεύονται επισήμως και δεν διαμορφώνουν ελεύθερα την τιμή τους.

Η μεγάλη διαφορά βρίσκεται αλλού: η αμοιβή του Γάλλου καπνοπώλη είναι θεσμικά κατοχυρωμένη. Από 1 Ιανουαρίου 2026 η επίσημη καθαρή αμοιβή – remise nette – ανέρχεται σε 8,35%, ενώ η μικτή remise φτάνει στο 10,29%.

Άρα έχουμε ένα μοντέλο στο οποίο ο λιανοπωλητής δεν ελέγχει την τιμή του καπνικού προϊόντος, αλλά το κράτος έχει παράλληλα θεσπίσει συγκεκριμένο μηχανισμό αμοιβής του.

Και, ταυτόχρονα, δεν υπάρχει γενική υποχρέωση κάθε εμπόρου να δέχεται κάρτα.

Αυτό είναι μία πολύ ουσιαστική λεπτομέρεια.

Ισπανία: ένα κατάστημα μπορεί να λειτουργεί μόνο με μετρητά

Στην Ισπανία η επίσημη ενημέρωση της Comunidad de Madrid είναι εξαιρετικά σαφής:

ένα εμπορικό κατάστημα μπορεί να δέχεται μόνο μετρητά.

Η νομοθεσία επιβάλλει την αποδοχή μετρητών, αλλά δεν θεσπίζει γενική υποχρέωση αποδοχής κάρτας ή πληρωμής μέσω κινητού τηλεφώνου.

Το Banco de España επιβεβαιώνει επίσης ότι οι επιχειρήσεις αποφασίζουν ποιες μάρκες καρτών θα αποδέχονται, ενώ έχει επισημάνει ότι η θέσπιση ελάχιστου ποσού για πληρωμή με κάρτα δεν απαγορεύεται ρητά από την ισπανική νομοθεσία, υπό την προϋπόθεση ότι ο καταναλωτής ενημερώνεται.

Επομένως, ούτε εδώ υπάρχει ένα μοντέλο αντίστοιχο με την υποχρεωτική καθολική αποδοχή κάρτας.

Πορτογαλία: η κεντρική τράπεζα το λέει ρητά

Στην Πορτογαλία η διατύπωση της Banco de Portugal δεν αφήνει πολλά περιθώρια παρερμηνείας:

οι έμποροι δεν υποχρεούνται να αποδέχονται κάρτες πληρωμών.

Εάν επιλέξουν να τις αποδέχονται, μπορούν να αποφασίσουν ποιες μάρκες και κατηγορίες καρτών δέχονται, με την επιφύλαξη των κανόνων που εφαρμόζονται όταν έχουν ήδη επιλέξει συγκεκριμένο σύστημα ή κατηγορία καρτών.

Και εδώ, λοιπόν, η εγκατάσταση και χρήση κάρτας δεν αποτελεί γενική υποχρέωση του λιανοπωλητή.

Βέλγιο: υποχρεωτική ηλεκτρονική πληρωμή – όχι όμως υποχρεωτικά POS

Το Βέλγιο βρίσκεται στην αντίθετη πλευρά.

Από την 1η Ιουλίου 2022, όλες οι επιχειρήσεις που συναλλάσσονται με καταναλωτές πρέπει να προσφέρουν τουλάχιστον ένα ηλεκτρονικό μέσο πληρωμής.

Υπάρχει όμως μία σημαντική λεπτομέρεια.

Ο νόμος δεν επιβάλλει υποχρεωτικά συγκεκριμένο τερματικό POS ή συγκεκριμένο σύστημα τραπεζικών καρτών. Η επιχείρηση μπορεί να επιλέξει, ανάλογα με την οικονομική και λειτουργική της πραγματικότητα, μεταξύ τερματικού κάρτας, εφαρμογής smartphone, ηλεκτρονικής μεταφοράς χρημάτων ή άλλης επιτρεπόμενης ηλεκτρονικής λύσης.

Παράλληλα, ο έμπορος δεν μπορεί να επιβάλλει πρόσθετη χρέωση για το ηλεκτρονικό μέσο πληρωμής ούτε να αρνείται ηλεκτρονική συναλλαγή κάτω από κάποιο συγκεκριμένο ποσό για το μέσο που προσφέρει.

Το βελγικό μοντέλο είναι λοιπόν αυστηρό, αλλά αφήνει στον επαγγελματία κάποια ελευθερία ως προς την τεχνολογία και το σύστημα πληρωμής που θα επιλέξει.

Ιταλία: η πιο ενδιαφέρουσα περίπτωση για τα καπνικά

Η Ιταλία ίσως είναι η χώρα που παρουσιάζει το μεγαλύτερο ενδιαφέρον για τους Έλληνες περιπτερούχους.

Τον Οκτώβριο του 2022 η ιταλική Agenzia delle Dogane e dei Monopoli είχε προβλέψει ειδική εξαίρεση για τους καπνοπώλες και τους κατόχους σχετικών αδειών από την υποχρέωση αποδοχής πληρωμών με κάρτα για την πώληση προϊόντων μονοπωλίου, καπνικών και φορολογικών/ταχυδρομικών αξιών.

Δηλαδή η ίδια η διοίκηση είχε αναγνωρίσει ότι αυτά τα προϊόντα παρουσίαζαν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά.

Στις 26 Ιουνίου 2023, όμως, η ADM ανακάλεσε την απόφαση αυτή και κατάργησε την ειδική εξαίρεση. Από τότε επανήλθε η υποχρέωση αποδοχής ηλεκτρονικών πληρωμών και για τις συγκεκριμένες πωλήσεις καπνικών προϊόντων.

Η ιταλική περίπτωση έχει ιδιαίτερη αξία όχι επειδή αποδεικνύει ότι μία λύση είναι σωστή και μία άλλη λάθος, αλλά επειδή αποδεικνύει κάτι πολύ συγκεκριμένο:

η ειδική μεταχείριση των καπνικών ως προς το κόστος και την υποχρέωση ηλεκτρονικών πληρωμών αποτελεί ζήτημα εθνικής πολιτικής που πράγματι έχει τεθεί και έχει ρυθμιστεί διαφορετικά μέσα στην ίδια χώρα.

Η εικόνα με μια ματιά

Χώρα	Υποχρεωτική κάρτα / ηλεκτρονική πληρωμή;	Ιδιαίτερο στοιχείο
Γαλλία	Όχι γενική υποχρέωση κάρτας	Στα καπνικά επίσημη τιμή και θεσμική καθαρή αμοιβή 8,35%
Ισπανία	Όχι γενική υποχρέωση κάρτας	Κατάστημα μπορεί να λειτουργεί μόνο με μετρητά
Πορτογαλία	Όχι γενική υποχρέωση κάρτας	Η Banco de Portugal το αναφέρει ρητά
Βέλγιο	Ναι, τουλάχιστον ένα ηλεκτρονικό μέσο	Δεν απαιτείται κατ’ ανάγκη POS ή συγκεκριμένη κάρτα
Ιταλία	Ναι και στα καπνικά	Υπήρξε ειδική εξαίρεση το 2022, η οποία ανακλήθηκε το 2023

Και τι σημαίνουν όλα αυτά για την Ελλάδα;

Δεν σημαίνουν ότι η ελληνική υποχρέωση POS είναι αυτομάτως αντίθετη στο ευρωπαϊκό δίκαιο.

Σημαίνουν όμως κάτι εξίσου σημαντικό:

δεν είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση που έχει επιβάλει ένα ενιαίο μοντέλο υποχρεωτικής αποδοχής καρτών στα καπνικά.

Τα κράτη μέλη έχουν επιλέξει διαφορετικές λύσεις.

Η Γαλλία συνδυάζει ρυθμιζόμενη τιμή καπνικών με θεσμικά προστατευμένη αμοιβή του καπνοπώλη και χωρίς γενική υποχρεωτική κάρτα.

Η Ισπανία και η Πορτογαλία δεν υποχρεώνουν γενικά τον έμπορο να αποδέχεται κάρτες.

Το Βέλγιο απαιτεί ηλεκτρονική πληρωμή αλλά αφήνει επιλογή στο μέσο.

Η Ιταλία έφτασε μάλιστα στο σημείο να εξαιρέσει ειδικά τα καπνικά και στη συνέχεια να ανακαλέσει την εξαίρεση.

Αυτό δείχνει ότι υπάρχει πραγματικό περιθώριο εθνικής κανονιστικής επιλογής.

Και εδώ προκύπτει το κρίσιμο ερώτημα για την ελληνική αγορά:

Όταν ο λιανοπωλητής καπνικών δεν καθορίζει ελεύθερα τη maximum retail selling price, λειτουργεί με εξαιρετικά χαμηλό μικτό περιθώριο, υποχρεούται να αποδέχεται κάρτα, δεν μπορεί να επιβάλει surcharge στον καταναλωτή και η τραπεζική προμήθεια υπολογίζεται πάνω σε ολόκληρη τη λιανική αξία — συμπεριλαμβανομένων ΕΦΚ και ΦΠΑ — ποιος είναι ο μηχανισμός που του επιτρέπει να ενσωματώσει αυτό το κόστος στην τιμολογιακή του πολιτική;

Η ερώτηση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία επειδή ο ίδιος ο Κανονισμός (ΕΕ) 2015/751 στηρίζεται στην οικονομική παραδοχή ότι τα κόστη των πληρωμών με κάρτα, όπως και τα υπόλοιπα επιχειρηματικά κόστη, ενσωματώνονται γενικά στις τιμές των αγαθών και υπηρεσιών.

Αλλά ο λιανοπωλητής καπνικών δεν έχει την ίδια ελευθερία τιμολόγησης με έναν συνηθισμένο έμπορο.

Δεν ζητείται κατάργηση των ηλεκτρονικών πληρωμών – ζητείται απάντηση στο κόστος

Το πραγματικό ζήτημα δεν είναι αν οι ηλεκτρονικές πληρωμές είναι χρήσιμες ή αν πρέπει να υπάρχουν.

Το ερώτημα είναι ποιος πληρώνει το κόστος τους και με ποιον μηχανισμό το ανακτά.

Όταν μια τραπεζική προμήθεια 0,5% εφαρμόζεται σε ένα προϊόν με μικτό περιθώριο 3%, δεν αφαιρεί απλώς 0,5% από το κέρδος.

Μπορεί να αφαιρεί πάνω από το 15% του πραγματικού μικτού ποσού που απομένει στον λιανοπωλητή.

Και μάλιστα η προμήθεια υπολογίζεται όχι μόνο πάνω στη δική του αμοιβή, αλλά πάνω στη συνολική αξία του προϊόντος: φόρους, ΕΦΚ, ΦΠΑ, αξία παραγωγής και περιθώρια προηγούμενων σταδίων της αλυσίδας.

Γι’ αυτό η ευρωπαϊκή σύγκριση έχει αξία.

Δεν αποδεικνύει ότι υπάρχει μία μοναδική σωστή λύση.

Αποδεικνύει όμως ότι υπάρχουν διαφορετικές λύσεις — και επομένως ότι το ελληνικό μοντέλο δεν μπορεί να παρουσιάζεται ως κάτι που «απλώς επιβάλλει η Ευρώπη».

Το πραγματικό ερώτημα είναι αν το ελληνικό κράτος έχει επιλέξει ένα σύστημα που κατανέμει δίκαια το κόστος ή αν, στην πράξη, το σύνολο της επιβάρυνσης καταλήγει στον τελευταίο και οικονομικά ασθενέστερο κρίκο της αλυσίδας: τον λιανοπωλητή.

Κύριες επίσημες πηγές

Γαλλικό Υπουργείο Οικονομίας – κανόνες αποδοχής καρτών και δυνατότητα ελάχιστου ποσού.

Γαλλική Τελωνειακή Διοίκηση – υποχρεώσεις και αμοιβή των débitants de tabac, με καθαρή remise 8,35% από 1/1/2026.

Comunidad de Madrid και Banco de España – μη ύπαρξη γενικής υποχρέωσης αποδοχής κάρτας στην Ισπανία.

Banco de Portugal – οι έμποροι δεν υποχρεούνται να δέχονται κάρτες πληρωμών.

SPF Economie Βελγίου – υποχρέωση τουλάχιστον ενός ηλεκτρονικού μέσου πληρωμής από 1/7/2022.

Ιταλική Agenzia delle Dogane e dei Monopoli – εξαίρεση των καπνικών από POS το 2022 και επίσημη ανάκλησή της στις 26/6/2023.

Κανονισμός (ΕΕ) 2015/751 – κανόνες αποδοχής καρτών, merchant service charges και «Honour All Cards».